BBS 2nd yr (OB)Chapter-1

 

संगठनात्मक व्यवहार (Organizational Behavior) को अवधारणा:

संगठनात्मक व्यवहार (OB) भनेको कसरी व्यक्ति र समूहहरूले संगठनभित्र व्यवहार गर्छन् र त्यो व्यवहारले संगठनको प्रदर्शनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने अध्ययन हो। यसको मुख्य उद्देश्य कर्मचारीको व्यवहार बुझ्नु, भविष्यवाणी गर्नु र व्यवस्थापन गर्नु हो ताकि संगठनको उत्पादकता, कार्यकुशलता र कर्मचारी सन्तुष्टि बढाउन सकियोस्।

OB ले व्यवहारलाई तीन तहमा अध्ययन गर्छ:

  1. व्यक्तिगत स्तर: व्यक्तित्व, दृष्टिकोण, प्रेरणा, धारणा र सिकाइ।
  2. समूह स्तर: टोली काम, नेतृत्व, सञ्चार, द्वन्द्व र निर्णय-निर्माण।
  3. संगठनात्मक स्तर: संगठनको संरचना, संस्कृति र प्रक्रिया जसले व्यवहारमा प्रभाव पार्छ।

OB एक अन्तर्विषयक अध्ययन हो जसले मनोविज्ञान, समाजशास्त्र र व्यवस्थापनबाट ज्ञान लिन्छ। यसले प्रबन्धकहरूलाई कर्मचारीलाई प्रेरित गर्न, द्वन्द्व समाधान गर्न, टोली काम सुधार गर्न र संगठनात्मक परिवर्तनलाई अनुकूल गर्न मद्दत गर्छ।

संक्षेपमा, OB भनेको संगठनमा मानिसको व्यवहारलाई बुझेर प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्नु र संगठनका लक्ष्यहरू हासिल गर्नु हो।

संगठनात्मक व्यवहार प्रणाली (OB System) – विश्लेषणात्मक व्याख्या

संगठनात्मक व्यवहार प्रणाली (OB System) भनेको संगठनभित्र व्यक्तिहरू र समूहहरूको व्यवहारलाई व्यवस्थित तरिकाले बुझ्न, विश्लेषण गर्न र सुधार गर्न प्रयोग हुने प्रणाली हो। यसले संगठनको कार्यसम्पादन र कर्मचारी सन्तुष्टिमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ। OB System को विश्लेषण गर्न हामीले यसलाई चार मुख्य अङ्गमा विभाजन गरेर हेर्न सक्छौं – इनपुट, प्रक्रिया, आउटपुट र फिडब्याक।

1. इनपुट (Input) – प्रणालीको प्रारम्भिक तत्व

इनपुट भनेको संगठनमा प्रवेश गर्ने सबै तत्वहरू हुन्, जसले कर्मचारीको व्यवहारमा प्रभाव पार्छ।

  • व्यक्तिगत तत्व: कर्मचारीको व्यक्तित्व, क्षमता, दृष्टिकोण, अनुभव र मूल्य। उदाहरण: काममा जिम्मेवारीपूर्ण व्यक्तित्वले उच्च उत्पादकता दिन्छ।
  • सामाजिक तत्व: टोली संरचना, नेतृत्व शैली, संगठन संस्कृति। उदाहरण: खुला सञ्चार प्रणालीले कर्मचारीहरूलाई सक्रिय बनाउँछ।
  • पर्यावरणीय तत्व: संगठन बाहिरको आर्थिक, सामाजिक, प्राविधिक वातावरण। उदाहरण: आर्थिक संकटमा कर्मचारीको मानसिक दबाब बढ्छ।

विश्लेषण: इनपुटले कर्मचारीको प्रारम्भिक व्यवहार निर्धारण गर्छ। राम्रो इनपुट प्रणालीमा उच्च प्रदर्शन र कम द्वन्द्व सुनिश्चित गर्छ।

2. प्रक्रिया (Process) – इनपुटलाई व्यवहारमा रूपान्तरण

प्रक्रिया भनेको संगठनले इनपुटलाई व्यवस्थित र समायोजन गरी परिणाम उत्पादन गर्ने तरिका हो।

  • व्यक्तिगत प्रक्रिया: प्रेरणा, धारणा, सिकाइ, भावना।
  • समूह प्रक्रिया: टोली काम, सञ्चार, नेतृत्व, निर्णय-निर्माण।
  • संगठनात्मक प्रक्रिया: शक्ति, राजनीती, संरचना, संस्कृति।

विश्लेषण: यदि प्रक्रिया प्रभावकारी छ भने कर्मचारीको प्रेरणा र टोली काममा वृद्धि हुन्छ। कमजोर प्रक्रिया संघर्ष र असन्तुष्टिको कारण बन्न सक्छ।

3. आउटपुट (Output) – प्रणालीको परिणाम

आउटपुट भनेको प्रणालीबाट प्राप्त परिणामहरू हुन्।

  • कर्मचारी सन्तुष्टि
  • कार्यक्षमता र उत्पादकता
  • संगठनात्मक विकास र परिवर्तन

विश्लेषण: आउटपुटले देखाउँछ कि इनपुट र प्रक्रिया कति प्रभावकारी छन्। उदाहरण: उच्च कर्मचारी सन्तुष्टि र कार्यक्षमता भनेको OB System प्रभावकारी छ भन्ने संकेत हो।

4. फिडब्याक (Feedback) – सुधारको प्रक्रिया

फिडब्याक भनेको आउटपुटको मूल्यांकन गरेर प्रणाली सुधार गर्ने प्रक्रिया हो।

  • यसले भविष्यमा इनपुट र प्रक्रियामा समायोजन गर्न मद्दत गर्छ।
  • उदाहरण: कर्मचारी सन्तुष्टि कम भएमा व्यवस्थापनले प्रशिक्षण, सुधारिएको नेतृत्व वा पुरस्कार प्रणाली लागू गर्न सक्छ।

विश्लेषण: फिडब्याक प्रणालीको सुधारात्मक अङ्ग हो। यसले संगठनलाई निरन्तर सुधार र अनुकूलन गर्न सक्षम बनाउँछ।

OB System को महत्व – विश्लेषणात्मक दृष्टिकोण

  1. कर्मचारीको व्यवहार र मनोवृत्तिमा गहिरो प्रभाव पार्छ।
  2. संगठनमा **सकारात्मक संस्क

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Class 11 BS Chapter-6

Company Business (Long Definition) Company business refers to all the activities and operations carried out by a company with the main objective of earning profit. These activities can include producing goods, providing services, buying and selling products, investing in projects, or any other legal commercial operation that helps the company achieve its goals. Every company has a clearly defined business purpose mentioned in its memorandum of association, which guides its daily operations and long-term strategies. Company business is conducted systematically and legally, following rules and regulations, to ensure sustainable growth, customer satisfaction, and profitability. Example: Unilever Nepal produces soaps, shampoos, and detergents to sell in the market and earn profit. In short: Company business is the organized and legal activities which performs to make profit and achieve its objectives. Private and Public Company 1. Private Company  A private company is a busine...
Read more

Chapter-3 Planning (Business Studies)

  Chapter-3   Planning   Concept of planning Planning is the process of thinking in advance about what is to be done, how it is to be done, when it is to be done, and who is to do it. It involves setting objectives and deciding the best course of action to achieve those objectives effectively and efficiently .It is the primary and fundamental function of management, because all other managerial functions like organizing, staffing, directing, and controlling depend on planning. According to W.H Newman ” Generally speaking, planning is deciding in advance what is to be done.” Planning involves gathering and analyzing information, forecasting future conditions, evaluating alternatives, and choosing the best possible option. It helps in reducing uncertainty and preparing for changes in the environment. Planning provides a clear sense of direction to the organization, helps in optimum utilization of resources, and ensures that efforts of all members are coordinated...
Read more

Business studies -Class 11-Chapter -1INTRODUCTION TO BUSINESS

  Chapter -ONE-INTRODUCTION TO BUSINESS Meaning of Business: Business is a continuous economic activity where people produce, buy, or sell goods and services to earn profit. It includes all the efforts involved in making products, marketing them, and delivering them to customers. Business is done regularly with the intention of earning income. It involves risk, needs proper planning, and must follow rules and laws. The main goal is to satisfy customer needs and gain profit in return.   Definition of Business: “Business is an economic activity concerned with the production and exchange of goods and services with the motive of earning profit in a legal and continuous manner.”   Characteristics of Business Business is an economic activity that involves the production, distribution, and exchange of goods and services. It includes both industry (which produces goods) and commerce (which distributes goods). The following are the key characteristics of bu...
Read more