BESM chapter 1

Introduction to business environment 

 Business environment means all the internal and external factors that affect how a business operates, makes decisions, and achieves its goals.

For example, the business environment includes customers, competitors, suppliers, employees, government policies and laws, economic conditions, technology, and social or cultural changes.

Simple definition:

Business environment is the combination of all the factors and conditions that influence the working and success of a business.

It is generally divided into internal environment (factors within the business, such as employees and management) and external environment (factors outside the business, such as competitors, government, economy, and technology).

व्यवसायिक वातावरण (Business Environment)

अर्थ:

व्यवसायिक वातावरण भन्नाले व्यवसायको कार्य सञ्चालन, निर्णय प्रक्रिया, वृद्धि तथा सफलतामा प्रभाव पार्ने आन्तरिक तथा बाह्य सम्पूर्ण तत्व, शक्ति र परिस्थितिहरूको समष्टिलाई बुझिन्छ।

सरल भाषामा, व्यवसायलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभाव पार्ने वरपरका सबै परिस्थितिहरू नै व्यवसायिक वातावरण हुन्।

व्यवसायिक वातावरणका उदाहरणहरू:

• ग्राहक तथा उपभोक्ता

• प्रतिस्पर्धी व्यवसाय

• आपूर्तिकर्ता

• कर्मचारी तथा व्यवस्थापन

• सरकारी नीति तथा कानून

• आर्थिक अवस्था

• सामाजिक तथा सांस्कृतिक अवस्था

• प्रविधिमा आएको परिवर्तन

• राजनीतिक अवस्था

मुख्य प्रकार:

1. आन्तरिक वातावरण (Internal Environment): व्यवसायभित्रका कर्मचारी, व्यवस्थापन, पूँजी, संगठनात्मक संरचना आदि।

2. बाह्य वातावरण (External Environment): व्यवसायबाहिरका आर्थिक, राजनीतिक, सामाजिक, कानुनी, प्राविधिक तथा प्रतिस्पर्धात्मक तत्वहरू।

निष्कर्ष:

व्यवसायिक वातावरण गतिशील हुन्छ र समयअनुसार परिवर्तन भइरहन्छ। त्यसैले व्यवसायले वातावरणमा हुने परिवर्तनलाई पहिचान गरी त्यसअनुसार आफ्नो रणनीति र कार्ययोजना बनाउनुपर्छ।

Business System and Environment

1. Business System

A business system refers to the organized arrangement of various resources, activities, people, and processes that work together to achieve business objectives.

In simple words, a business system is a system through which a business uses resources to produce and distribute goods and services to customers.

Components of Business System

1. Input: Capital, labour, raw materials, technology, information, etc.
2. Process: Production, management, marketing, distribution, etc.
3. Output: Goods, services, income, and profit.
4. Feedback: Information and responses received from customers and the market.

2. Business Environment

Business environment refers to all the internal and external factors that influence the operation, decisions, growth, and success of a business.

Major Factors of Business Environment

• Economic environment
• Political environment
• Social and cultural environment
• Legal environment
• Technological environment
• Competitive environment
• Customers
• Suppliers
• Government policies and regulations

Relationship between Business System and Environment

A business is an open system because it continuously interacts with its environment. It receives resources and information from the environment, transforms them through business activities, and provides goods and services to the environment.

Business Environment → Input → Business Process → Output → Business Environment

Conclusion

Business system and business environment are closely related. Changes in the business environment affect business activities, decisions, and performance. Therefore, a business must continuously understand its environment and adjust its strategies accordingly.

Business System and Environment

१. Business System (व्यवसायिक प्रणाली)

व्यवसायिक प्रणाली भन्नाले व्यवसायका विभिन्न स्रोत, क्रियाकलाप र प्रक्रियाहरूलाई एकअर्कासँग समन्वय गरी वस्तु तथा सेवा उत्पादन, वितरण र बिक्री गर्ने व्यवस्थित प्रक्रियालाई बुझिन्छ।

सरल भाषामा, व्यवसाय सञ्चालन गर्न आवश्यक सबै तत्वहरूबीचको अन्तरसम्बन्धलाई व्यवसायिक प्रणाली भनिन्छ।

मुख्य तत्वहरू:

• Input (प्रवेश): पूँजी, श्रम, कच्चा पदार्थ, प्रविधि आदि।
• Process (प्रक्रिया): उत्पादन, व्यवस्थापन, मार्केटिङ आदि।
• Output (निष्कासन): वस्तु तथा सेवा, नाफा आदि।
• Feedback (पृष्ठपोषण): ग्राहकको प्रतिक्रिया र बजारबाट प्राप्त सूचना।

उदाहरण:
कपडा उद्योगले कच्चा कपडा, श्रम र पूँजी प्रयोग गर्छ → उत्पादन प्रक्रिया सञ्चालन गर्छ → कपडा उत्पादन गर्छ → बजारमा बिक्री गर्छ।

२. Business Environment (व्यवसायिक वातावरण)

व्यवसायिक वातावरण भन्नाले व्यवसायको सञ्चालन, निर्णय, वृद्धि र सफलतामा प्रभाव पार्ने आन्तरिक तथा बाह्य सबै तत्व र परिस्थितिहरूको समष्टिलाई भनिन्छ।

मुख्य तत्वहरू:

• आर्थिक वातावरण
• राजनीतिक वातावरण
• सामाजिक तथा सांस्कृतिक वातावरण
• कानुनी वातावरण
• प्राविधिक वातावरण
• प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण
• ग्राहक
• आपूर्तिकर्ता
• सरकार

Business System र Business Environment बीचको सम्बन्ध

व्यवसायिक प्रणाली खुला प्रणाली (Open System) हो। यसले वातावरणबाट Input प्राप्त गर्छ, त्यसलाई प्रक्रियामार्फत परिवर्तन गर्छ र Output बजारमा पठाउँछ। वातावरणमा आएको परिवर्तनले व्यवसायको कार्यसम्पादनलाई प्रभाव पार्छ।

सरल रूपमा:

Business Environment → Input → Business Process → Output → Environment

निष्कर्ष

व्यवसायिक प्रणाली र वातावरण एकअर्कासँग घनिष्ठ रूपमा सम्बन्धित छन्। व्यवसाय वातावरणबाट अलग भएर सञ्चालन हुन सक्दैन। त्यसैले व्यवसायले वातावरणमा हुने परिवर्तनलाई पहिचान गरी आफ्नो कार्यनीति र निर्णयमा आवश्यक समायोजन गर्नुपर्छ।

Environment Analysis Process (पर्यावरण विश्लेषण प्रक्रिया)

Introduction (परिचय)

Environment analysis is the systematic process of examining the internal and external factors that influence the performance and decision-making of an organization. It helps organizations identify opportunities and threats in the business environment.

पर्यावरण विश्लेषण भन्नाले संस्थालाई प्रभाव पार्ने आन्तरिक तथा बाह्य वातावरणीय तत्वहरूको व्यवस्थित अध्ययन गर्ने प्रक्रिया हो। यसले संस्थालाई वातावरणमा रहेका अवसर (opportunities) र चुनौती/खतरा (threats) पहिचान गर्न मद्दत गर्छ।

Environment analysis process generally includes four major steps.

पर्यावरण विश्लेषण प्रक्रियामा सामान्यतया चार प्रमुख चरणहरू हुन्छन्।

---

1. Environmental Scanning (पर्यावरण स्क्यानिङ)

Environmental scanning is the process of identifying and collecting information about environmental factors that may affect the organization. It helps managers become aware of changes occurring in the business environment.

पर्यावरण स्क्यानिङ भन्नाले संस्थालाई प्रभाव पार्न सक्ने वातावरणीय तत्वहरू पहिचान गर्ने र जानकारी संकलन गर्ने प्रक्रिया हो। यसले व्यवस्थापकलाई वातावरणमा भइरहेका परिवर्तनबारे सचेत बनाउँछ।

Sources of scanning:

• Government policy
• Economic condition
• Social changes
• Technological development

Example:
A company studies government tax policies before starting a new business.

उदाहरण:
नयाँ व्यवसाय सुरु गर्नु अघि कम्पनीले सरकारको कर नीति अध्ययन गर्छ।

---

2. Environmental Monitoring (पर्यावरण निगरानी)

Environmental monitoring refers to regularly observing environmental changes to identify trends and patterns. It helps businesses understand how environmental factors are developing over time.

पर्यावरण निगरानी भन्नाले वातावरणमा भइरहेका परिवर्तनलाई निरन्तर अवलोकन गरी त्यसको प्रवृत्ति (trend) बुझ्ने प्रक्रिया हो।

Monitoring helps organizations:

• Track environmental changes
• Identify trends
• Reduce uncertainty

Example:
A business continuously observes customer preferences and market demand.

उदाहरण:
कुनै कम्पनीले ग्राहकको रुचि र बजारको मागलाई निरन्तर अध्ययन गर्छ।

---

3. Environmental Forecasting (पर्यावरण पूर्वानुमान)

Environmental forecasting is the process of predicting future environmental conditions based on current information and trends. It helps managers prepare strategies for future changes.

पर्यावरण पूर्वानुमान भन्नाले वर्तमान जानकारी र प्रवृत्तिको आधारमा भविष्यमा वातावरणमा कस्तो परिवर्तन आउन सक्छ भन्ने अनुमान गर्ने प्रक्रिया हो।

Forecasting helps organizations:

• Prepare future plans
• Reduce risk
• Identify opportunities

Example:
A company predicts that the demand for electric vehicles will increase in the future.

उदाहरण:
कम्पनीले भविष्यमा विद्युतीय सवारीको माग बढ्ने अनुमान गर्छ।

---

4. Environmental Assessment (पर्यावरण मूल्याङ्कन)

Environmental assessment is the process of evaluating the impact of environmental changes on the organization. It helps managers determine which opportunities should be exploited and which threats should be avoided.

पर्यावरण मूल्याङ्कन भन्नाले वातावरणीय परिवर्तनले संस्थामा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने मूल्याङ्कन गर्ने प्रक्रिया हो। यसले संस्थालाई अवसरको उपयोग गर्न र जोखिमबाट बच्न मद्दत गर्छ।

Assessment helps organizations:

• Identify opportunities
• Identify threats
• Make strategic decisions

Example:
A company evaluates how a new government tax policy will affect its profit.

उदाहरण:
कम्पनीले नयाँ सरकारी कर नीतिले नाफामा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने मूल्याङ्कन गर्छ।

---

Conclusion (निष्कर्ष)

Environment analysis process helps organizations understand environmental changes and make better strategic decisions.

पर्यावरण विश्लेषण प्रक्रियाले संस्थालाई वातावरणमा भएका परिवर्तन बुझ्न र उचित रणनीतिक निर्णय लिन मद्दत गर्छ।

---

Meaning of Environmental Scanning

Environmental scanning refers to the systematic process of collecting, examining, and interpreting information about the internal and external environment of an organization in order to understand changes and their possible effects on business activities. It helps managers become aware of opportunities that can be utilized and threats that should be avoided.

In broader terms, environmental scanning means continuously observing economic, social, political, technological, and competitive factors that influence business operations and decision-making. Through this process, organizations remain informed about changes in their surroundings and can adjust their strategies accordingly.

Environmental scanning also means monitoring trends, events, and relationships in the business environment so that organizations can plan effectively and respond quickly to environmental changes. It acts as an early warning system that helps businesses anticipate future developments and reduce uncertainty in managerial decisions.

In simple language, environmental scanning is the careful study and evaluation of the surrounding environment of a business to understand present conditions and predict future changes that may affect the organization.

Environmental Scanning को अर्थ (Meaning)

Environmental Scanning भन्नाले संस्थालाई प्रभाव पार्ने आन्तरिक र बाह्य वातावरण सम्बन्धी जानकारीलाई व्यवस्थित रूपमा संकलन, अध्ययन र विश्लेषण गर्ने प्रक्रियालाई बुझिन्छ। यस प्रक्रियाबाट व्यवसायले आफ्नो वरिपरि हुने परिवर्तन, अवसर (opportunities) र जोखिम वा चुनौती (threats) को बारेमा जानकारी प्राप्त गर्दछ।

सरल भाषामा भन्नुपर्दा, व्यवसायलाई असर गर्ने आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, प्राविधिक तथा प्रतिस्पर्धात्मक अवस्थाको अध्ययन गर्ने प्रक्रियालाई Environmental Scanning भनिन्छ।

यसले संस्थालाई वातावरणमा भइरहेको परिवर्तनबारे सचेत बनाउँछ र भविष्यका लागि सही योजना र निर्णय गर्न मद्दत गर्दछ।

अर्को अर्थमा, Environmental Scanning भनेको व्यवसायको वरिपरि रहेको वातावरणको निरन्तर अवलोकन र विश्लेषण गरी संस्थाको विकास र रणनीति निर्माणका लागि आवश्यक जानकारी प्राप्त गर्ने प्रक्रिया हो।

Types of Environmental Scanning

1. Concentrated Environmental Scanning

Concentrated environmental scanning refers to focusing on a limited number of important environmental factors that are directly related to the organization’s activities. In this type, the organization does not study all environmental elements but concentrates only on specific areas that are most relevant to its operations.

Example:
A company may focus only on market demand, competitors, and price of raw materials.

2. Comprehensive Environmental Scanning

Comprehensive environmental scanning refers to the detailed and systematic study of all environmental factors that may influence an organization. It includes examining a wide range of elements such as economic, political, social, technological, and legal factors.

Example:
A company studies government policies, economic conditions, technological changes, customer behavior, and competition to understand the overall business environment.

1. Concentrated Environmental Scanning (केन्द्रित वातावरणीय स्क्यानिङ)

Concentrated environmental scanning भन्नाले वातावरणका केही महत्वपूर्ण र विशेष क्षेत्रहरूमा मात्र ध्यान केन्द्रित गरेर जानकारी संकलन र विश्लेषण गर्ने प्रक्रियालाई बुझिन्छ। यसमा संस्था सबै पक्षहरू अध्ययन नगरी आफ्नो व्यवसायसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध भएका सीमित कारकहरूमा मात्र केन्द्रित हुन्छ।

उदाहरण:
एउटा उद्योगले केवल बजारको माग, प्रतिस्पर्धी कम्पनी र कच्चा पदार्थको मूल्य जस्ता पक्षहरू मात्र अध्ययन गर्नु।

2. Comprehensive Environmental Scanning (व्यापक वातावरणीय स्क्यानिङ)

Comprehensive environmental scanning भन्नाले व्यवसायलाई प्रभाव पार्ने सबै प्रकारका आन्तरिक र बाह्य वातावरणीय पक्षहरूको विस्तृत रूपमा अध्ययन र विश्लेषण गर्ने प्रक्रियालाई बुझिन्छ। यसमा संस्था आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, प्राविधिक, कानुनी तथा प्रतिस्पर्धात्मक सबै पक्षहरूको अध्ययन गर्छ।

उदाहरण:
कुनै कम्पनीले सरकारी नीति, आर्थिक अवस्था, प्रविधि परिवर्तन, ग्राहक व्यवहार, प्रतिस्पर्धा आदि सबै वातावरणीय पक्षहरूको विस्तृत विश्लेषण गर्नु।

✅ छोटो रूपमा:

• Concentrated scanning: सीमित र महत्वपूर्ण पक्षहरूमा केन्द्रित अध्ययन।
• Comprehensive scanning: सबै वातावरणीय पक्षहरूको विस्तृत अध्ययन।

तपाईंले पठाउनुभएको चित्र Environmental Scanning Process (वातावरणीय सूक्ष्म परीक्षण प्रक्रिया) को विस्तृत व्याख्या हो। यो विषय Business Environment मा धेरै महत्वपूर्ण हुन्छ र प्रायः 15–20 marks को प्रश्न पनि आउँछ। तल विस्तृत रूपमा व्याख्या गरिएको छ।

---

Environmental Scanning Process

(वातावरणीय सूक्ष्म परीक्षण प्रक्रिया)

परिचय

Environmental scanning process भनेको व्यवसायलाई असर गर्ने आन्तरिक र बाह्य वातावरणका तत्वहरूको अध्ययन, विश्लेषण र मूल्याङ्कन गर्ने प्रक्रिया हो। यस प्रक्रियाबाट संगठनले भविष्यमा आउने अवसर (Opportunity) र खतरा (Threat) को पहिचान गर्न सक्छ।

आजको प्रतिस्पर्धात्मक बजारमा व्यवसाय सफल हुनका लागि वातावरणमा भइरहेका परिवर्तनहरू बुझ्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। त्यसैले संस्थाले योजनाबद्ध रूपमा वातावरणीय विश्लेषण गर्छ।

---

Environmental Scanning Process का चरणहरू

---

A. Study the Forces and Nature of the Environment

(वातावरणका शक्ति र प्रकृतिको अध्ययन)

यस चरणमा व्यवसायले वातावरणमा रहेका विभिन्न शक्तिहरूको अध्ययन गर्छ।

यसले निम्न कुराहरू बुझ्न मद्दत गर्छ:

• बजारको माग कस्तो छ
• प्रतिस्पर्धी कति छन्
• प्रविधि कति छिटो परिवर्तन भइरहेको छ
• सरकारको नीति व्यवसाय अनुकूल छ कि छैन

उदाहरण

यदि बजारमा इलेक्ट्रिक गाडीको माग बढ्दैछ भने कम्पनीले त्यस क्षेत्रमा लगानी गर्न सक्छ।

. External Environment (बाह्य वातावरण)

बाह्य वातावरण भन्नाले संस्थाभन्दा बाहिर रहेका तत्वहरू जनाउँछ जसले व्यवसायलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभाव पार्छ।

मुख्य तत्वहरू

1. Economic factors – मुद्रास्फीति, आय स्तर, आर्थिक वृद्धि
2. Political factors – सरकारी नीति, कर व्यवस्था
3. Social factors – संस्कृति, जनसंख्या, जीवनशैली
4. Technological factors – नयाँ प्रविधि, डिजिटल प्रणाली
5. Competitive factors – प्रतिस्पर्धी संस्था

उदाहरण

Simara क्षेत्रमा उद्योग सञ्चालन गर्दा

• सरकारको औद्योगिक नीति
• श्रमिकको उपलब्धता
• कच्चा पदार्थको मूल्य
  जस्ता तत्वहरूले उद्योगलाई प्रभाव पार्छन्।

---

. Internal Environment (आन्तरिक वातावरण)

आन्तरिक वातावरण भन्नाले संस्थाभित्र रहेका स्रोत र तत्वहरू जनाउँछ जसले संस्थाको कार्यक्षमता निर्धारण गर्छ।

मुख्य तत्वहरू

1. Human resources – कर्मचारी र व्यवस्थापक
2. Financial resources – पूँजी र लगानी
3. Physical resources – भवन, मेसिन, उपकरण
4. Organizational culture – संगठनको मूल्य र संस्कार

उदाहरण

यदि कम्पनीमा दक्ष कर्मचारी र राम्रो व्यवस्थापन छ भने कम्पनीले बजारमा राम्रो प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छ।

---

B. Determination of Information Sources

(सूचनाका स्रोत निर्धारण)

Environmental scanning गर्नका लागि विश्वसनीय जानकारी आवश्यक हुन्छ। त्यसैले संस्थाले जानकारी कहाँबाट प्राप्त गर्ने भन्ने निर्णय गर्छ।

प्रमुख स्रोतहरू

1. Secondary sources

• पुस्तक
• अनुसन्धान रिपोर्ट
• सरकारी प्रकाशन

2. Mass media

• टेलिभिजन
• रेडियो
• पत्रपत्रिका
• इन्टरनेट

3. Formal studies

• अनुसन्धान
• सर्वेक्षण
• बजार अध्ययन

4. Internal sources

• कम्पनीका वार्षिक रिपोर्ट
• कर्मचारीहरूको सुझाव
• आन्तरिक बैठक

---

C. Determine the Technique of Environmental Scanning

(वातावरणीय परीक्षणको प्रविधि निर्धारण)

जानकारी सङ्कलन भएपछि त्यसलाई विश्लेषण गर्न उपयुक्त विधि वा प्रविधि प्रयोग गरिन्छ।

मुख्य प्रविधि

1. Executive Opinion

यसमा कम्पनीका उच्च व्यवस्थापकहरूको अनुभव र राय प्रयोग गरिन्छ।

उदाहरण:
CEO वा Manager ले बजारको अवस्था अनुसार निर्णय गर्छन्।

---

2. Expert Opinion

यस विधिमा विशेषज्ञहरूको सुझाव लिइन्छ।

उदाहरण:
आर्थिक विशेषज्ञ वा उद्योग विशेषज्ञको सल्लाह।

---

3. Delphi Technique

यसमा विशेषज्ञहरूको समूहबाट चरणबद्ध रूपमा राय सङ्कलन गरिन्छ।
सबै विशेषज्ञको रायलाई विश्लेषण गरेर निष्कर्ष निकालिन्छ।

---

D. Scan and Assess the Trend

(प्रवृत्तिको परीक्षण र मूल्याङ्कन)

यो अन्तिम चरण हो। यसमा संकलित जानकारीको विश्लेषण गरेर भविष्यका अवसर र खतरा पहिचान गरिन्छ।

Opportunity (अवसर)

• नयाँ बजार
• नयाँ प्रविधि
• सरकारी सुविधा

Threat (खतरा)

• कडा प्रतिस्पर्धा
• आर्थिक संकट
• कच्चा पदार्थको अभाव

उदाहरण

नेपालमा Digital payment system बढ्दै जानु बैंक तथा fintech कम्पनीका लागि ठूलो अवसर हो।

---

Environmental Scanning Process को महत्व

1. व्यवसायलाई वातावरणका परिवर्तनबारे जानकारी दिन्छ।
2. भविष्यका अवसर पहिचान गर्न मद्दत गर्छ।
3. सम्भावित खतरा घटाउन सहयोग गर्छ।
4. रणनीतिक योजना बनाउन सहयोग गर्छ।
5. प्रतिस्पर्धामा टिक्न मद्दत गर्छ।

---

✅ निष्कर्ष

Environmental scanning process व्यवसाय व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण उपकरण हो। यसले संगठनलाई आन्तरिक र बाह्य वातावरणको अध्ययन गर्न, अवसरको उपयोग गर्न तथा जोखिमबाट बच्न मद्दत गर्छ। यस कारणले दीर्घकालीन सफलताको लागि यो प्रक्रिया अत्यन्त आवश्यक मानिन्छ।

---

Environmental Scanning Process

Introduction

Environmental scanning process refers to the systematic study, analysis, and evaluation of internal and external environmental factors that affect business organizations. Through this process, an organization can identify opportunities and threats in the business environment and make effective strategic decisions.

In the modern competitive business world, the environment changes rapidly due to technology, globalization, and government policies. Therefore, organizations must continuously monitor and analyze the environment to survive and grow.

---

Steps in Environmental Scanning Process

3. Study the Forces and Nature of the Environment

At this stage, the organization studies the nature, strength, and impact of different environmental forces. This helps managers understand how environmental factors influence business activities.

Managers analyze questions such as:

• What are the major market trends?
• How strong is the competition?
• What technological changes are occurring?
• What government policies affect the business?

Example

If the demand for electric vehicles is increasing, automobile companies may invest more in electric car production.

1. External Environment

External environment refers to the factors outside the organization that influence business activities. These factors are not under the direct control of the organization but greatly affect its performance.

Major external factors

• Economic factors: inflation, income level, economic growth
• Political and legal factors: government policies, taxation, regulations
• Social and cultural factors: traditions, values, population structure
• Technological factors: innovation, automation, digital systems
• Competitive factors: number of competitors, market competition

Example

If the government increases taxes on industries, production costs will increase and businesses may earn lower profits.

---

2. Internal Environment

Internal environment includes the factors within the organization that influence its efficiency and performance.

Main internal factors

• Human resources: employees, managers, skills and experience
• Financial resources: capital, investment, profitability
• Physical resources: machinery, buildings, equipment
• Organizational culture: values, beliefs, and working environment

Example

If a company has skilled employees and strong management, it can compete effectively in the market.

---

4. Determination of Information Sources

To analyze the environment, organizations must collect reliable information from various sources. Therefore, they determine the sources of information.

Major sources of information

1. Secondary sources

• Books
• Research reports
• Government publications
• Journals

2. Mass media

• Television
• Newspapers
• Radio
• Internet

3. Formal studies

• Market surveys
• Research studies
• Customer analysis

4. Internal sources

• Company records
• Annual reports
• Employee feedback

---

5. Determine the Technique of Environmental Scanning

After collecting information, organizations select appropriate techniques to analyze environmental data.

Main techniques

1. Executive Opinion
Managers and executives use their experience, knowledge, and judgment to analyze environmental trends and make decisions.

2. Expert Opinion
Specialists and professionals in a particular field provide their expert advice and analysis.

3. Delphi Technique
This technique collects opinions from a group of experts through several rounds of questionnaires until a common conclusion is reached.

---

6. Scan and Assess the Trend

This is the final stage of the environmental scanning process. In this stage, organizations analyze the collected information to identify opportunities and threats.

Opportunity

Favorable conditions that help business growth.

Examples:

• new markets
• new technologies
• government incentives

Threat

Unfavorable conditions that may harm business performance.

Examples:

• strong competition
• economic recession
• shortage of raw materials

---

Importance of Environmental Scanning

1. Helps organizations understand environmental changes.
2. Identifies opportunities for business growth.
3. Reduces potential risks and threats.
4. Helps in strategic planning and decision-making.
5. Improves competitive advantage.

---

✅ Conclusion

Environmental scanning is an essential process in business management. It enables organizations to study internal and external environmental factors, identify opportunities and threats, and develop effective strategies for long-term success.

---

Methods/Techniques of Environmental Analysis

Introduction

Environmental analysis is an important part of strategic management. It is the systematic process of examining the internal and external factors that can affect an organization’s present and future performance.

As shown in the given figure, the major techniques of environmental analysis are:

1. PESTLEG Analysis
2. Scenario Planning
3. Porter’s Five Forces Model

Environmental analysis helps an organization identify opportunities and threats, understand changes in the business environment, and formulate suitable strategies.

1. PESTLEG Analysis

PESTLEG is a framework used to analyze the general/external environment of an organization. It examines major forces outside the organization that may create opportunities or threats.

PESTLEG stands for:

P – Political Factors

Political factors refer to the influence of government and political conditions on business.

Examples:

• Government stability
• Government policies
• Tax policies
• Trade policies
• Political instability
• Government regulations

Example: A change in government tax policy may increase or decrease the cost of doing business.

E – Economic Factors

Economic factors are related to the overall economic condition of a country or market.

Examples:

• Inflation
• Interest rates
• Exchange rates
• Economic growth
• Unemployment
• Income level
• Purchasing power

Example: High inflation can increase production costs and reduce consumers’ purchasing power.

S – Social Factors

Social factors refer to changes in society, culture, lifestyle, and consumer behavior.

Examples:

• Population growth
• Demographic changes
• Education level
• Lifestyle changes
• Consumer attitudes
• Cultural values
• Changes in consumer preferences

Example: Growing health consciousness may increase demand for organic and healthy food products.

T – Technological Factors

Technological factors involve changes and developments in technology that affect business operations.

Examples:

• Digitalization
• Artificial intelligence
• Automation
• E-commerce
• New production technologies
• Internet and mobile technology

Example: The growth of online payment systems has changed the way businesses conduct transactions.

L – Legal Factors

Legal factors refer to laws and regulations that businesses must follow.

Examples:

• Labor laws
• Consumer protection laws
• Environmental laws
• Company laws
• Tax laws
• Intellectual property laws

Example: Changes in minimum-wage regulations can affect an organization’s labor costs.

E – Environmental Factors

Environmental factors concern the natural environment and ecological conditions affecting business.

Examples:

• Climate change
• Pollution
• Natural disasters
• Environmental regulations
• Availability of natural resources
• Waste-management requirements

Example: Environmental regulations may require industries to reduce pollution and adopt cleaner technologies.

G – Global Factors

Global factors refer to international developments that influence organizations.

Examples:

• Globalization
• International trade
• Foreign investment
• Global competition
• International economic conditions
• Global political developments
• Changes in international markets

Example: A change in international oil prices can affect transportation and production costs in many countries.

Importance of PESTLEG Analysis

• Helps identify opportunities and threats.
• Helps understand changes in the external environment.
• Supports strategic decision-making.
• Helps organizations prepare for environmental changes.
• Reduces uncertainty and business risk.
• Helps organizations adapt to changing market conditions.

2. Scenario Planning

Scenario planning is a technique of analyzing possible future situations and preparing strategies for different possible outcomes.

Instead of assuming that there will be only one future, an organization develops several possible future scenarios and considers how it should respond to each one.

Steps of Scenario Planning

1. Identify major environmental forces
The organization identifies important factors that may influence its future.

2. Identify uncertainties
It determines which factors are uncertain and could significantly affect the organization.

3. Develop alternative scenarios
Different possible future situations are developed, such as:

• Favorable scenario
• Moderate scenario
• Unfavorable scenario

4. Analyze the consequences
The organization examines how each scenario may affect its business.

5. Develop strategies
Strategies and contingency plans are prepared for different possible situations.

Example

Suppose a company is planning to expand its business. It may prepare scenarios such as:

• Scenario 1: Demand increases significantly.
• Scenario 2: Demand remains stable.
• Scenario 3: Demand decreases because of strong competition.

The company can prepare different strategies for each situation.

Importance of Scenario Planning

• Helps prepare for an uncertain future.
• Improves strategic flexibility.
• Helps identify possible risks.
• Supports long-term planning.
• Encourages managers to think about alternative futures.
• Helps organizations respond quickly to environmental changes.

3. Porter’s Five Forces Model

Porter’s Five Forces Model was developed by Michael E. Porter to analyze the competitive forces operating within an industry.

It helps an organization understand the level of competition and attractiveness of an industry.

The five forces are:

1. Threat of New Entrants

This refers to the possibility that new competitors may enter an industry.

If it is easy for new firms to enter, existing firms face greater competitive pressure.

Factors affecting entry:

• Capital requirements
• Economies of scale
• Government regulations
• Brand loyalty
• Access to distribution channels
• Technology requirements

Example: If starting a business requires very little capital, many new competitors may enter the market.

2. Bargaining Power of Suppliers

Suppliers provide raw materials, labor, technology, or other resources to businesses.

Suppliers have greater bargaining power when:

• There are few suppliers.
• Their products are highly specialized.
• Switching suppliers is difficult.
• The organization depends heavily on them.

Example: If only a few companies supply an important raw material, they may charge higher prices.

3. Bargaining Power of Buyers

Buyers are the customers who purchase the organization’s products or services.

Buyers have greater bargaining power when:

• There are many alternative products.
• Switching costs are low.
• Buyers purchase in large quantities.
• Products are relatively similar.

Example: If customers can easily switch from one internet service provider to another, their bargaining power may be relatively high.

4. Threat of Substitute Products or Services

A substitute is a different product or service that satisfies a similar customer need.

A high availability of substitutes can put pressure on a business.

Examples:

• Bus service and micro service can be substitutes for some journeys.
• Tea and coffee can sometimes serve as substitute beverages.
• Traditional banking and some digital financial services can meet overlapping customer needs.

If substitutes are easily available and affordable, customers may shift away from the organization’s product.

5. Rivalry Among Existing Competitors

This refers to the level of competition among firms already operating in an industry.

Rivalry tends to increase when:

• Many competitors exist.
• Competitors are similar in size and strength.
• Market growth is slow.
• Products are similar.
• Firms compete heavily on price, quality, advertising, or service.

Example: If several companies offer similar products, they may compete through lower prices, better quality, or stronger promotion.

Difference Between the Three Techniques

Basis	PESTLEG Analysis	Scenario Planning	Porter’s Five Forces
Main focus	General external environment	Possible future situations	Industry competition
Purpose	Identify environmental opportunities and threats	Prepare for alternative futures	Analyze competitive forces
Major factors	Political, economic, social, technological, legal, environmental and global	Trends and uncertainties	Five competitive forces
Time orientation	Present and future	Mainly future-oriented	Present industry structure and competitive conditions
Use	Strategic environmental scanning	Strategic preparedness	Industry and competitive analysis

Conclusion

The three techniques shown in the figure provide different but complementary approaches to environmental analysis. PESTLEG Analysis examines broad external factors, Scenario Planning helps an organization prepare for alternative future conditions, and Porter’s Five Forces Model examines the competitive structure of an industry.

Therefore, organizations can use these techniques to understand environmental changes, recognize opportunities and threats, assess competition, reduce uncertainty, and formulate appropriate strategies for long-term success.

वातावरणीय विश्लेषणका विधि/प्रविधिहरू

(Methods/Techniques of Environmental Analysis)

परिचय

वातावरणीय विश्लेषण (Environmental Analysis) भन्नाले कुनै संस्थालाई प्रभाव पार्ने बाह्य तथा सामान्य वातावरणीय तत्वहरूको व्यवस्थित रूपमा अध्ययन, मूल्याङ्कन र विश्लेषण गर्ने प्रक्रिया हो। यसले संस्थालाई वातावरणमा रहेका अवसर (Opportunities) र खतरा (Threats) पहिचान गर्न तथा उपयुक्त रणनीति निर्माण गर्न सहयोग गर्छ।

दिइएको चित्रअनुसार वातावरणीय विश्लेषणका प्रमुख प्रविधिहरू तीनवटा छन्:

1. PESTLEG Analysis
2. Scenario Planning
3. Porter’s Five Forces Model

१. PESTLEG Analysis

PESTLEG Analysis संस्थाको सामान्य बाह्य वातावरण (General External Environment) को विश्लेषण गर्ने महत्वपूर्ण प्रविधि हो। यसले संस्थाको नियन्त्रणभन्दा बाहिर रहेका विभिन्न वातावरणीय शक्तिहरूले व्यवसायमा पार्ने प्रभावको अध्ययन गर्छ।

PESTLEG का अक्षरहरूले निम्न कुराहरू जनाउँछन्:

P – Political Factors (राजनीतिक तत्व)

राजनीतिक तत्वले सरकार, राजनीतिक अवस्था र सरकारी नीतिले व्यवसायमा पार्ने प्रभावलाई जनाउँछ।

मुख्य तत्वहरू:

• सरकारको स्थायित्व
• सरकारी नीति
• कर नीति
• व्यापार नीति
• राजनीतिक अस्थिरता
• सरकारी नियम तथा नियन्त्रण

उदाहरण: सरकारले करको दर परिवर्तन गरेमा व्यवसायको लागत र नाफामा प्रभाव पर्न सक्छ।

E – Economic Factors (आर्थिक तत्व)

आर्थिक तत्वले देशको समग्र आर्थिक अवस्थाले व्यवसायमा पार्ने प्रभावलाई जनाउँछ।

मुख्य तत्वहरू:

• आर्थिक वृद्धि
• मुद्रास्फीति
• ब्याजदर
• विनिमयदर
• बेरोजगारी
• राष्ट्रिय आय
• उपभोक्ताको क्रयशक्ति

उदाहरण: मुद्रास्फीति बढ्दा कच्चा पदार्थको मूल्य बढ्न सक्छ र उत्पादन लागत पनि बढ्न सक्छ।

S – Social Factors (सामाजिक तत्व)

सामाजिक तत्वले समाजको जीवनशैली, संस्कृति, मूल्य–मान्यता, जनसांख्यिक अवस्था तथा उपभोक्ताको व्यवहारमा आएको परिवर्तनलाई जनाउँछ।

मुख्य तत्वहरू:

• जनसंख्या वृद्धि
• उमेर संरचना
• शिक्षा
• जीवनशैली
• संस्कृति
• सामाजिक मूल्य–मान्यता
• उपभोक्ताको रुचि र प्राथमिकता

उदाहरण: मानिसहरूमा स्वास्थ्यप्रतिको चेतना बढेमा स्वस्थ तथा जैविक खाद्य पदार्थको माग बढ्न सक्छ।

T – Technological Factors (प्राविधिक/प्रविधिगत तत्व)

प्रविधिमा हुने परिवर्तनले व्यवसायको उत्पादन, वितरण, सञ्चार र सेवा प्रवाहमा प्रभाव पार्छ।

मुख्य तत्वहरू:

• डिजिटल प्रविधि
• कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)
• स्वचालन (Automation)
• ई–कमर्स
• अनलाइन भुक्तानी
• नयाँ उत्पादन प्रविधि
• सूचना तथा सञ्चार प्रविधि

उदाहरण: अनलाइन कारोबार र डिजिटल भुक्तानीको विकासले व्यवसाय सञ्चालन गर्ने तरिकामा ठूलो परिवर्तन ल्याएको छ।

L – Legal Factors (कानुनी तत्व)

कानुनी तत्वले व्यवसायले पालना गर्नुपर्ने विभिन्न ऐन, नियम तथा कानुनी व्यवस्थालाई जनाउँछ।

मुख्य तत्वहरू:

• श्रम कानुन
• कम्पनी कानुन
• कर कानुन
• उपभोक्ता संरक्षण कानुन
• वातावरणसम्बन्धी कानुन
• बौद्धिक सम्पत्ति सम्बन्धी कानुन

उदाहरण: न्यूनतम ज्यालासम्बन्धी कानुनमा परिवर्तन भएमा संस्थाको श्रम लागत प्रभावित हुन सक्छ।

E – Environmental Factors (वातावरणीय/प्राकृतिक तत्व)

यसले प्राकृतिक वातावरण तथा वातावरणीय समस्याले व्यवसायमा पार्ने प्रभावलाई जनाउँछ।

मुख्य तत्वहरू:

• जलवायु परिवर्तन
• प्राकृतिक विपत्ति
• प्रदूषण
• प्राकृतिक स्रोतको उपलब्धता
• फोहोर व्यवस्थापन
• वातावरणीय नियम तथा मापदण्ड

उदाहरण: बाढी, पहिरो वा भूकम्पजस्ता प्राकृतिक विपत्तिले व्यवसायको उत्पादन तथा आपूर्ति प्रणालीमा असर पार्न सक्छ।

G – Global Factors (विश्वव्यापी तत्व)

विश्वव्यापी तत्वले अन्तर्राष्ट्रिय घटनाक्रम तथा विश्व अर्थतन्त्रले व्यवसायमा पार्ने प्रभावलाई जनाउँछ।

मुख्य तत्वहरू:

• विश्वव्यापीकरण
• अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार
• वैदेशिक लगानी
• अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा
• विश्व आर्थिक अवस्था
• अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक अवस्था
• विश्व बजारमा हुने परिवर्तन

उदाहरण: अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढ्दा नेपालमा यातायात तथा उत्पादन लागत बढ्न सक्छ।

PESTLEG Analysis को महत्त्व

• वातावरणीय अवसर र खतरा पहिचान गर्न सहयोग गर्छ।
• बाह्य वातावरणमा हुने परिवर्तन बुझ्न मद्दत गर्छ।
• रणनीतिक निर्णय लिन सहयोग गर्छ।
• भविष्यमा आउन सक्ने जोखिम पहिचान गर्न मद्दत गर्छ।
• संस्थालाई परिवर्तनशील वातावरणअनुसार अनुकूलन गर्न सहयोग गर्छ।
• दीर्घकालीन रणनीति निर्माणमा उपयोगी हुन्छ।

२. Scenario Planning (परिदृश्य योजना)

Scenario Planning भन्नाले भविष्यमा उत्पन्न हुन सक्ने विभिन्न सम्भावित परिस्थितिहरूको कल्पना तथा विश्लेषण गरी प्रत्येक परिस्थितिका लागि उपयुक्त रणनीति तयार गर्ने प्रक्रिया हो।

यसमा भविष्यमा एउटा मात्र अवस्था आउँछ भनेर अनुमान गरिँदैन। बरु विभिन्न सम्भावित भविष्यका परिदृश्यहरू तयार गरिन्छ।

Scenario Planning का प्रमुख चरणहरू

१. प्रमुख वातावरणीय शक्तिको पहिचान
संस्थालाई भविष्यमा प्रभाव पार्न सक्ने महत्वपूर्ण तत्वहरू पहिचान गरिन्छ।

२. अनिश्चितताको पहिचान
भविष्यमा कुन–कुन कुरामा अनिश्चितता छ भनेर अध्ययन गरिन्छ।

३. वैकल्पिक परिदृश्य निर्माण
सम्भावित भविष्यका विभिन्न अवस्थाहरू तयार गरिन्छ। जस्तै:

• अनुकूल अवस्था
• सामान्य अवस्था
• प्रतिकूल अवस्था

४. सम्भावित प्रभावको विश्लेषण
प्रत्येक परिदृश्यले संस्थामा कस्तो प्रभाव पार्न सक्छ भनेर अध्ययन गरिन्छ।

५. रणनीति निर्माण
प्रत्येक सम्भावित परिस्थितिका लागि उपयुक्त रणनीति तथा वैकल्पिक योजना तयार गरिन्छ।

उदाहरण

कुनै कम्पनीले नयाँ बजारमा प्रवेश गर्न लागेको छ भने उसले:

• माग धेरै बढ्ने अवस्था,
• माग स्थिर रहने अवस्था,
• माग घट्ने अवस्था

जस्ता विभिन्न परिदृश्य बनाएर प्रत्येक अवस्थाका लागि रणनीति तयार गर्न सक्छ।

Scenario Planning को महत्त्व

• भविष्यको अनिश्चिततासँग सामना गर्न सहयोग गर्छ।
• सम्भावित जोखिम पहिचान गर्न मद्दत गर्छ।
• दीर्घकालीन योजना बनाउन सहयोग गर्छ।
• रणनीतिक लचकता बढाउँछ।
• आकस्मिक परिस्थितिका लागि तयारी गर्न मद्दत गर्छ।
• भविष्यमा हुने परिवर्तनप्रति संस्थालाई तयार राख्छ।

३. Porter’s Five Forces Model

Porter’s Five Forces Model अमेरिकी रणनीतिक व्यवस्थापनविद् Michael E. Porter द्वारा विकसित गरिएको उद्योग तथा प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण विश्लेषण गर्ने महत्वपूर्ण प्रविधि हो।

यस मोडलले कुनै उद्योगमा रहेको प्रतिस्पर्धाको अवस्था तथा प्रतिस्पर्धात्मक दबाब बुझ्न सहयोग गर्छ।

यसका पाँच प्रमुख शक्तिहरू छन्:

१. Threat of New Entrants

नयाँ प्रतिस्पर्धी प्रवेशको खतरा

कुनै उद्योगमा नयाँ व्यवसाय वा प्रतिस्पर्धी प्रवेश गर्न कति सजिलो वा कठिन छ भन्ने कुरालाई यसले जनाउँछ।

यदि नयाँ कम्पनीहरू सजिलै बजारमा प्रवेश गर्न सक्छन् भने विद्यमान कम्पनीमाथि प्रतिस्पर्धात्मक दबाब बढ्न सक्छ।

प्रभाव पार्ने तत्वहरू:

• प्रारम्भिक लगानीको आवश्यकता
• सरकारी नियम
• प्रविधिको आवश्यकता
• ब्रान्डप्रतिको ग्राहकको निष्ठा
• वितरण प्रणालीमा पहुँच
• उत्पादनको परिमाणबाट प्राप्त हुने लागत लाभ

उदाहरण: कम पूँजीमै व्यवसाय सुरु गर्न सकिने उद्योगमा नयाँ प्रतिस्पर्धी धेरै प्रवेश गर्न सक्छन्।

२. Bargaining Power of Suppliers

आपूर्तिकर्ताको सौदाबाजी शक्ति

आपूर्तिकर्ताले व्यवसायलाई आवश्यक पर्ने कच्चा पदार्थ, प्रविधि, सेवा तथा अन्य स्रोतहरू उपलब्ध गराउँछन्।

आपूर्तिकर्ता कम छन् र उनीहरूको विकल्प सीमित छ भने उनीहरूको सौदाबाजी शक्ति बढी हुन सक्छ।

आपूर्तिकर्ताको शक्ति बढ्ने अवस्था:

• आपूर्तिकर्ताको संख्या कम हुनु
• विशेष प्रकारको कच्चा पदार्थ आवश्यक हुनु
• आपूर्तिकर्ता परिवर्तन गर्न कठिन हुनु
• संस्थाको आपूर्तिकर्तामाथि धेरै निर्भरता हुनु

उदाहरण: कुनै महत्वपूर्ण कच्चा पदार्थ थोरै आपूर्तिकर्ताबाट मात्र प्राप्त हुन्छ भने उनीहरूले मूल्य बढाउन सक्ने स्थिति हुन सक्छ।

३. Bargaining Power of Buyers

खरिदकर्ताको सौदाबाजी शक्ति

खरिदकर्ता वा ग्राहकले संस्थाका वस्तु तथा सेवा खरिद गर्छन्। बजारमा धेरै विकल्प उपलब्ध भएमा ग्राहकको सौदाबाजी शक्ति बढ्न सक्छ।

ग्राहकको शक्ति बढ्ने अवस्था:

• धेरै वैकल्पिक उत्पादन उपलब्ध हुनु
• अर्को ब्रान्डमा जान सजिलो हुनु
• उत्पादनहरू समान प्रकृतिका हुनु
• ग्राहकले ठूलो परिमाणमा खरिद गर्नु

उदाहरण: एउटै प्रकारको सेवा प्रदान गर्ने धेरै कम्पनी छन् भने ग्राहकले सजिलै अर्को कम्पनी रोज्न सक्छ।

४. Threat of Substitute Products or Services

प्रतिस्थापन वस्तु तथा सेवाको खतरा

प्रतिस्थापन वस्तु (Substitute Product) भन्नाले फरक प्रकारको भए पनि ग्राहकको समान आवश्यकता पूरा गर्न सक्ने वस्तु वा सेवालाई जनाउँछ।

उदाहरण:

• चिया र कफी
• बस सेवा र रेल सेवा
• परम्परागत बैंकिङ र केही डिजिटल वित्तीय सेवाहरू

यदि प्रतिस्थापन वस्तुहरू सजिलै र कम मूल्यमा उपलब्ध छन् भने संस्थाको उत्पादनको मागमा दबाब पर्न सक्छ।

५. Rivalry Among Existing Competitors

विद्यमान प्रतिस्पर्धीबीचको प्रतिस्पर्धा

एउटै उद्योगमा सञ्चालन भइरहेका व्यवसायहरूबीच हुने प्रतिस्पर्धालाई यसले जनाउँछ।

प्रतिस्पर्धा बढ्ने अवस्था:

• प्रतिस्पर्धी कम्पनी धेरै हुनु
• बजार वृद्धि कम हुनु
• उत्पादनहरू समान हुनु
• मूल्यमा प्रतिस्पर्धा हुनु
• विज्ञापनमा प्रतिस्पर्धा हुनु
• ग्राहक आकर्षित गर्न विभिन्न सुविधा दिनु

उदाहरण: मोबाइल सेवा क्षेत्रमा धेरै कम्पनीहरूले ग्राहक आकर्षित गर्न मूल्य, इन्टरनेट प्याकेज र सेवाको गुणस्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्छन्।

तीनवटा प्रविधिबीचको भिन्नता

आधार	PESTLEG Analysis	Scenario Planning	Porter’s Five Forces
मुख्य उद्देश्य	सामान्य बाह्य वातावरणको अध्ययन	सम्भावित भविष्यको अध्ययन	उद्योगमा रहेको प्रतिस्पर्धाको अध्ययन
मुख्य केन्द्र	बाह्य वातावरण	भविष्य र अनिश्चितता	उद्योग तथा प्रतिस्पर्धा
मुख्य तत्व	Political, Economic, Social, Technological, Legal, Environmental, Global	विभिन्न सम्भावित भविष्यका अवस्था	पाँच प्रतिस्पर्धात्मक शक्ति
प्रयोग	अवसर तथा खतरा पहिचान	भविष्यका लागि तयारी	प्रतिस्पर्धात्मक अवस्था बुझ्न
समय	वर्तमान र भविष्य	मुख्यतः भविष्य	वर्तमान उद्योग संरचना

निष्कर्ष

वातावरणीय विश्लेषण रणनीतिक व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण आधार हो। PESTLEG Analysis ले संस्थालाई प्रभाव पार्ने व्यापक बाह्य वातावरणको अध्ययन गर्छ। Scenario Planning ले भविष्यमा आउन सक्ने विभिन्न सम्भावित परिस्थितिको विश्लेषण गरी त्यसअनुसार तयारी गर्न सहयोग गर्छ। त्यसैगरी, Porter’s Five Forces Model ले उद्योगभित्रको प्रतिस्पर्धात्मक अवस्था र विभिन्न प्रतिस्पर्धात्मक शक्तिको अध्ययन गर्छ।

त्यसैले यी तीनवटै प्रविधिको प्रयोगबाट संस्थाले अवसर र खतरा पहिचान, जोखिम व्यवस्थापन, प्रतिस्पर्धात्मक अवस्था बुझ्न तथा प्रभावकारी रणनीति निर्माण गर्न सक्छ।

Importance of Business Environment

व्यवसायिक वातावरणको महत्त्व

Introduction

Business environment refers to all the internal and external factors that affect the activities, decisions, performance, and growth of a business organization. A business does not operate in isolation; it operates within an environment that is continuously changing.

Understanding the business environment is important for planning, decision-making, identifying opportunities and threats, and achieving organizational objectives.

Major Importance of Business Environment

1. Helps to Identify Opportunities

Business environment analysis helps an organization identify new business opportunities in the market.

Example: Changes in consumer preferences may create demand for new products.

2. Helps to Identify Threats

It helps businesses recognize possible threats and challenges before they seriously affect the organization.

Example: The entry of new competitors can be identified through environmental analysis.

3. Helps in Strategic Planning

Knowledge of the business environment provides important information for preparing short-term and long-term strategies.

4. Helps in Decision-Making

Managers need information about economic, political, social, technological, and competitive conditions to make effective business decisions.

5. Helps to Adapt to Changes

The business environment is dynamic. Changes in technology, customer preferences, government policies, and competition require businesses to adapt continuously.

6. Helps to Improve Business Performance

Understanding environmental factors enables organizations to use available opportunities effectively and minimize threats, thereby improving efficiency and performance.

7. Helps in Optimum Utilization of Resources

Environmental analysis helps organizations understand market needs and allocate resources such as capital, human resources, materials, and technology appropriately.

8. Helps to Face Competition

Knowledge about competitors, customers, suppliers, and market conditions helps a business develop suitable strategies to compete effectively.

9. Helps in Innovation

Changes in technology and customer needs encourage businesses to introduce new products, services, production methods, and marketing techniques.

10. Helps in Long-Term Survival and Growth

A business that understands and responds to environmental changes can better maintain its survival, stability, and long-term growth.

11. Helps to Understand Government Policies

Businesses are affected by government policies related to taxation, trade, labor, investment, industry, and regulation. Understanding these policies helps businesses operate within the required framework.

12. Helps to Reduce Business Risk

Environmental analysis provides information about possible changes and uncertainties. This enables managers to anticipate risks and prepare appropriate responses.

Conclusion

The business environment is an essential part of business management. It provides information about the opportunities, threats, changes, competition, and conditions surrounding an organization. Therefore, systematic understanding of the business environment helps an organization make better decisions, formulate effective strategies, adapt to changes, reduce risks, and achieve long-term survival and growth.

व्यवसायिक वातावरणको महत्त्व

(Importance of Business Environment)

परिचय

व्यवसायिक वातावरण (Business Environment) भन्नाले व्यवसायको गतिविधि, निर्णय, कार्यसम्पादन र विकासमा प्रभाव पार्ने आन्तरिक तथा बाह्य सबै तत्वहरूको समग्र अवस्थालाई जनाउँछ। व्यवसाय एक्लै सञ्चालन हुँदैन; यसले राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, प्राविधिक, कानुनी तथा प्रतिस्पर्धात्मक वातावरणसँग निरन्तर अन्तरक्रिया गरिरहेको हुन्छ।

त्यसैले व्यवसायको सफल सञ्चालनका लागि व्यवसायिक वातावरणको अध्ययन अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।

व्यवसायिक वातावरणको प्रमुख महत्त्व

१. अवसर पहिचान गर्न सहयोग गर्छ

व्यवसायिक वातावरणको अध्ययनले बजारमा उपलब्ध नयाँ अवसरहरू पहिचान गर्न सहयोग गर्छ।

उदाहरण: उपभोक्ताको नयाँ आवश्यकता पहिचान गरी नयाँ वस्तु वा सेवा बजारमा ल्याउन सकिन्छ।

२. खतरा पहिचान गर्न सहयोग गर्छ

वातावरणको अध्ययनबाट व्यवसायलाई असर पार्न सक्ने सम्भावित खतरा तथा चुनौतीहरू पहिचान गर्न सकिन्छ।

उदाहरण: बजारमा नयाँ प्रतिस्पर्धी प्रवेश गर्ने सम्भावना पहिचान गरी त्यसअनुसार तयारी गर्न सकिन्छ।

३. रणनीतिक योजना निर्माणमा सहयोग गर्छ

व्यवसायिक वातावरणसम्बन्धी जानकारीले संस्थालाई अल्पकालीन तथा दीर्घकालीन रणनीति निर्माण गर्न आधार प्रदान गर्छ।

४. निर्णय लिन सहयोग गर्छ

व्यवस्थापकले आर्थिक अवस्था, सरकारी नीति, प्रविधि, ग्राहकको रुचि र प्रतिस्पर्धाको अवस्थाबारे जानकारी प्राप्त गरेपछि उचित निर्णय लिन सक्छ।

५. परिवर्तनसँग अनुकूल हुन सहयोग गर्छ

व्यवसायिक वातावरण निरन्तर परिवर्तनशील हुन्छ। प्रविधि, ग्राहकको रुचि, सरकारी नीति तथा बजारमा हुने परिवर्तनअनुसार व्यवसायलाई पनि परिवर्तन गर्नुपर्छ।

६. व्यवसायको कार्यसम्पादन सुधार गर्छ

वातावरणको सही अध्ययनले उपलब्ध अवसरको उपयोग र सम्भावित खतराको व्यवस्थापन गर्न सहयोग गर्छ। यसले व्यवसायको दक्षता र कार्यसम्पादन सुधार गर्न मद्दत गर्छ।

७. स्रोतसाधनको उचित उपयोग गर्न सहयोग गर्छ

व्यवसायिक वातावरणको जानकारीले पूँजी, मानव संसाधन, कच्चा पदार्थ तथा प्रविधि जस्ता स्रोतसाधनलाई आवश्यकताअनुसार उचित क्षेत्रमा प्रयोग गर्न सहयोग गर्छ।

८. प्रतिस्पर्धाको सामना गर्न सहयोग गर्छ

प्रतिस्पर्धी, ग्राहक, आपूर्तिकर्ता र बजारको अवस्थाबारे जानकारी प्राप्त भएपछि व्यवसायले प्रतिस्पर्धात्मक रणनीति बनाउन सक्छ।

९. नवीनता तथा सिर्जनशीलतालाई प्रोत्साहन गर्छ

प्रविधि र ग्राहकको आवश्यकता परिवर्तन हुँदै जाँदा व्यवसायले नयाँ वस्तु, सेवा, उत्पादन विधि तथा मार्केटिङ प्रविधि विकास गर्न प्रेरणा पाउँछ।

१०. दीर्घकालीन अस्तित्व र विकासमा सहयोग गर्छ

परिवर्तनशील वातावरणलाई बुझेर त्यसअनुसार आफूलाई परिवर्तन गर्ने व्यवसायले बजारमा दीर्घकालीन रूपमा टिक्न र विकास गर्न सक्छ।

११. सरकारी नीति बुझ्न सहयोग गर्छ

कर, श्रम, व्यापार, लगानी, उद्योग तथा अन्य सरकारी नीतिले व्यवसायलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छन्। त्यसैले वातावरणको अध्ययनले सरकारी नीति तथा नियम बुझ्न सहयोग गर्छ।

१२. व्यावसायिक जोखिम घटाउन सहयोग गर्छ

वातावरणको अध्ययनबाट सम्भावित परिवर्तन र जोखिमको पूर्वानुमान गर्न सकिन्छ। यसका आधारमा व्यवसायले जोखिम न्यूनीकरणका उपाय अपनाउन सक्छ।

निष्कर्ष

व्यवसायिक वातावरण व्यवसायको सफल सञ्चालनको महत्वपूर्ण आधार हो। यसले व्यवसायलाई अवसर तथा खतरा पहिचान गर्न, उचित निर्णय लिन, प्रभावकारी रणनीति निर्माण गर्न, परिवर्तनसँग अनुकूल हुन, प्रतिस्पर्धाको सामना गर्न र जोखिम घटाउन सहयोग गर्छ। त्यसैले व्यवसायको दीर्घकालीन अस्तित्व, स्थायित्व र विकासका लागि व्यवसायिक वातावरणको अध्ययन अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।

Business Environment Analysis and Strategic Management

व्यवसायिक वातावरण विश्लेषण र रणनीतिक व्यवस्थापन

१. व्यवसायिक वातावरण विश्लेषण (Business Environment Analysis)

व्यवसायिक वातावरण विश्लेषण भन्नाले व्यवसायलाई प्रभाव पार्ने आन्तरिक तथा बाह्य वातावरणीय तत्वहरूलाई व्यवस्थित रूपमा पहिचान, अध्ययन र मूल्याङ्कन गर्ने प्रक्रिया हो।

यसले संस्थाले सामना गर्नुपर्ने अवसर (Opportunities), खतरा (Threats), बलियो पक्ष (Strengths) र कमजोरी (Weaknesses) पहिचान गर्न सहयोग गर्छ।

व्यवसायिक वातावरण विश्लेषणका प्रमुख क्षेत्रहरू

क. आन्तरिक वातावरण (Internal Environment)
संस्थाभित्र रहेका र संस्थाले तुलनात्मक रूपमा नियन्त्रण गर्न सक्ने तत्वहरू:

• मानव संसाधन
• वित्तीय स्रोत
• व्यवस्थापन क्षमता
• संगठनात्मक संरचना
• संस्थाको संस्कृति
• प्रविधि तथा भौतिक स्रोत

ख. बाह्य वातावरण (External Environment)
संस्थाबाहिर रहेका र संस्थाले प्रत्यक्ष रूपमा नियन्त्रण गर्न नसक्ने तत्वहरू:

• राजनीतिक अवस्था
• आर्थिक अवस्था
• सामाजिक तथा सांस्कृतिक अवस्था
• प्राविधिक परिवर्तन
• कानुनी व्यवस्था
• प्राकृतिक वातावरण
• प्रतिस्पर्धी
• ग्राहक
• आपूर्तिकर्ता

व्यवसायिक वातावरण विश्लेषणका प्रमुख उपकरणहरू

1. SWOT Analysis – बलियो पक्ष, कमजोरी, अवसर र खतरा पहिचान गर्ने।
2. PESTLEG Analysis – राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, प्राविधिक, कानुनी, वातावरणीय र विश्वव्यापी पक्षको अध्ययन गर्ने।
3. Porter’s Five Forces Model – उद्योगभित्रको प्रतिस्पर्धात्मक शक्तिको विश्लेषण गर्ने।
4. Scenario Planning – भविष्यमा आउन सक्ने विभिन्न सम्भावित परिस्थितिको विश्लेषण गर्ने।

२. रणनीतिक व्यवस्थापन (Strategic Management)

रणनीतिक व्यवस्थापन भन्नाले संस्थाको दीर्घकालीन उद्देश्य प्राप्त गर्न रणनीति निर्माण, कार्यान्वयन र मूल्याङ्कन गर्ने समग्र व्यवस्थापकीय प्रक्रिया हो।

यसले संस्थालाई वर्तमान अवस्थाबाट इच्छित भविष्यको अवस्थातर्फ लैजान मार्गनिर्देशन गर्छ।

रणनीतिक व्यवस्थापनका प्रमुख चरणहरू

१. वातावरणीय विश्लेषण

सबैभन्दा पहिले संस्थाले आफ्नो आन्तरिक र बाह्य वातावरणको अध्ययन गर्छ।

उद्देश्य:
अवसर, खतरा, बलियो पक्ष र कमजोरी पहिचान गर्नु।

२. रणनीति निर्माण (Strategy Formulation)

वातावरणीय विश्लेषणका आधारमा संस्थाको दृष्टिकोण, मिशन, उद्देश्य र उपयुक्त रणनीति निर्माण गरिन्छ।

३. रणनीति कार्यान्वयन (Strategy Implementation)

निर्माण गरिएको रणनीतिलाई व्यवहारमा लागू गरिन्छ। यसका लागि:

• स्रोतसाधनको व्यवस्था
• जिम्मेवारी निर्धारण
• संगठनात्मक संरचना
• बजेट
• कार्यक्रम तथा कार्ययोजना

तयार गरिन्छ।

४. रणनीतिक मूल्याङ्कन तथा नियन्त्रण

कार्यान्वयन गरिएको रणनीतिले अपेक्षित परिणाम दिएको छ कि छैन भनेर मूल्याङ्कन गरिन्छ। आवश्यकता अनुसार रणनीतिमा सुधार वा परिवर्तन गरिन्छ।

Business Environment Analysis र Strategic Management बीचको सम्बन्ध

व्यवसायिक वातावरण विश्लेषण रणनीतिक व्यवस्थापनको आधारभूत चरण हो।

यसको सम्बन्धलाई यसरी बुझ्न सकिन्छ:

Business Environment Analysis
↓
Strengths, Weaknesses, Opportunities & Threats को पहिचान
↓
Strategic Decision Making
↓
Strategy Formulation
↓
Strategy Implementation
↓
Strategy Evaluation & Control

उदाहरण

मानौँ कुनै बैंकले बजार विश्लेषण गर्दा:

• अवसर: डिजिटल बैंकिङको माग बढिरहेको छ।
• खतरा: नयाँ डिजिटल वित्तीय सेवाहरूबाट प्रतिस्पर्धा बढिरहेको छ।
• बलियो पक्ष: बैंकसँग दक्ष कर्मचारी र राम्रो ग्राहक आधार छ।
• कमजोरी: डिजिटल सेवा प्रणाली पर्याप्त विकसित छैन।

यी तथ्यका आधारमा बैंकले डिजिटल बैंकिङमा लगानी गर्ने रणनीति बनाउन सक्छ। त्यसपछि रणनीति कार्यान्वयन गरी परिणामको मूल्याङ्कन गर्न सक्छ।

निष्कर्ष

व्यवसायिक वातावरण विश्लेषण र रणनीतिक व्यवस्थापन एक–अर्कासँग घनिष्ठ रूपमा सम्बन्धित छन्। वातावरणीय विश्लेषणले संस्थालाई आफ्नो वर्तमान अवस्था तथा सम्भावित अवसर र चुनौती बुझ्न सहयोग गर्छ भने रणनीतिक व्यवस्थापनले ती सूचनाका आधारमा उपयुक्त रणनीति निर्माण, कार्यान्वयन र मूल्याङ्कन गर्न सहयोग गर्छ।

त्यसैले परिवर्तनशील तथा प्रतिस्पर्धात्मक व्यवसायिक वातावरणमा प्रभावकारी वातावरणीय विश्लेषण रणनीतिक व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण आधार हो।

Resent trend and emerging business environment in Nepal

1. Increased Private Investment

There is a growing role of the private sector in Nepalese economic activities. Private investment is increasing in areas such as banking, education, health, tourism, communication, industries, and other services. This has increased competition and created new business opportunities.

2. Growing Urban Population

Nepal is experiencing increasing urbanization. More people are moving from rural areas to cities in search of education, employment, business opportunities, and better facilities. This has increased demand for housing, transportation, education, food, entertainment, and other urban services.

3. Rising Economic Agenda

Economic development has become an important priority for the government, businesses, and society. Issues such as economic growth, employment generation, poverty reduction, investment, entrepreneurship, and infrastructure development are receiving greater attention.

4. Changing Role of the Government

The role of the government is changing from being a direct producer and controller to becoming more of a facilitator, regulator, and policy-maker. Privatization, liberalization, and public-private partnerships have increased the participation of the private sector.

5. Integration into the World Economy

Nepalese businesses are becoming increasingly connected with the global economy through international trade, foreign investment, technology transfer, migration, tourism, and digital communication. Businesses therefore need to compete according to international standards.

6. Use of Modern Technologies

Modern technologies such as digital banking, e-commerce, social media, artificial intelligence, mobile applications, and online services are increasingly being used by Nepalese businesses. Technology has improved efficiency, communication, marketing, and customer service.

7. Shift Towards Service Industry

Nepal’s economy is gradually moving toward the service sector. Banking, insurance, tourism, education, health, transportation, information technology, hospitality, and communication services are expanding rapidly.

8. Workforce Diversity

The Nepalese workforce is becoming more diverse in terms of gender, age, education, skills, culture, and geographical background. Organizations need to manage this diversity effectively and provide equal opportunities to employees.

9. Shifting Socio-Cultural Values

Nepalese social and cultural values are changing because of urbanization, education, globalization, technology, migration, and changing lifestyles. Consumers are becoming more aware and their preferences, purchasing habits, and expectations are changing.

10. Rising Informed and Educated Customers

Customers are becoming more educated, informed, and aware of products, prices, quality, and alternatives. Because of access to the internet and social media, customers can easily compare products and services. Therefore, businesses must focus on quality, reasonable prices, innovation, and customer satisfaction.

Conclusion

The emerging business environment in Nepal is characterized by increasing private investment, urbanization, technological development, globalization, changing government roles, growth of the service sector, workforce diversity, changing socio-cultural values, and more informed customers. These changes create both opportunities and challenges for Nepalese businesses. Therefore, businesses need to be flexible, innovative, customer-oriented, and technologically capable to succeed in the changing environment.

नेपालमा उदाउँदो व्यावसायिक वातावरण

Emerging Business Environment in Nepal

१. निजी लगानीमा वृद्धि (Increased Private Investment)

नेपालमा व्यवसाय तथा उद्योगका विभिन्न क्षेत्रमा निजी क्षेत्रको लगानी बढ्दै गएको छ। बैंकिङ, शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटन, सञ्चार, उद्योग आदि क्षेत्रमा निजी लगानी बढेको पाइन्छ। यसले रोजगारी र व्यवसायका नयाँ अवसर सिर्जना गरेको छ।

२. शहरी जनसंख्यामा वृद्धि (Growing Urban Population)

रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा अन्य सुविधाको खोजीमा मानिसहरू ग्रामीण क्षेत्रबाट शहरतर्फ बसाइँ सर्ने क्रम बढेको छ। यसले शहरी जनसंख्या वृद्धि गराएको छ। फलस्वरूप आवास, यातायात, शिक्षा, स्वास्थ्य, होटल तथा मनोरञ्जन सेवाको माग बढेको छ।

३. आर्थिक एजेन्डाको बढ्दो महत्त्व (Rising Economic Agenda)

नेपालमा आर्थिक विकास, रोजगारी सिर्जना, गरिबी न्यूनीकरण, लगानी वृद्धि, उद्यमशीलता तथा पूर्वाधार विकास जस्ता आर्थिक विषयहरू बढी महत्त्वपूर्ण बन्दै गएका छन्। यसले व्यवसायका लागि नयाँ अवसर सिर्जना गरेको छ।

४. सरकारको बदलिँदो भूमिका (Changing Role of Government)

सरकारको भूमिका प्रत्यक्ष रूपमा व्यवसाय सञ्चालन गर्नेभन्दा नीति निर्माण गर्ने, नियमन गर्ने र निजी क्षेत्रलाई सहजीकरण गर्ने दिशातर्फ परिवर्तन हुँदै गएको छ। निजीकरण, उदारीकरण तथा सार्वजनिक–निजी साझेदारी यसको उदाहरण हुन्।

५. विश्व अर्थतन्त्रसँग एकीकरण (Integration into the World Economy)

नेपालको अर्थतन्त्र विश्व अर्थतन्त्रसँग क्रमशः जोडिँदै गएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, वैदेशिक लगानी, पर्यटन, प्रविधि हस्तान्तरण तथा विश्वव्यापी सञ्चारका कारण नेपाली व्यवसायले अन्तर्राष्ट्रिय बजार र प्रतिस्पर्धाको सामना गर्नुपरेको छ।

६. आधुनिक प्रविधिको प्रयोग (Use of Modern Technologies)

नेपालका व्यवसायमा डिजिटल बैंकिङ, ई–कमर्स, सामाजिक सञ्जाल, मोबाइल एप, अनलाइन सेवा तथा डिजिटल मार्केटिङ जस्ता आधुनिक प्रविधिको प्रयोग बढ्दै गएको छ। यसले व्यवसायलाई छिटो, प्रभावकारी र ग्राहककेन्द्रित बनाउन सहयोग गरेको छ।

७. सेवा उद्योगतर्फको परिवर्तन (Shift towards Service Industry)

नेपालको अर्थतन्त्रमा सेवा क्षेत्रको भूमिका बढ्दै गएको छ। बैंकिङ, बीमा, पर्यटन, शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात, होटल, सूचना प्रविधि तथा सञ्चार क्षेत्रको विस्तार भइरहेको छ।

८. कार्यशक्तिको विविधता (Workforce Diversity)

नेपालको कार्यशक्ति लिङ्ग, उमेर, शिक्षा, सीप, संस्कृति तथा भौगोलिक पृष्ठभूमिका आधारमा विविध हुँदै गएको छ। त्यसैले संस्थाहरूले विविध कार्यशक्तिलाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्न आवश्यक छ।

९. सामाजिक तथा सांस्कृतिक मूल्यमा परिवर्तन (Shifting Socio-Cultural Values)

शिक्षा, शहरीकरण, विश्वव्यापीकरण, प्रविधि तथा वैदेशिक रोजगारीका कारण नेपाली समाजका जीवनशैली, सोचाइ, मूल्य–मान्यता तथा उपभोग व्यवहारमा परिवर्तन भइरहेको छ। यसले ग्राहकको आवश्यकता र प्राथमिकतामा पनि परिवर्तन ल्याएको छ।

१०. सूचित तथा शिक्षित ग्राहकको वृद्धि (Rising Informed and Educated Customers)

आजका ग्राहकहरू पहिलेभन्दा शिक्षित, सचेत र सूचनासम्पन्न हुँदै गएका छन्। उनीहरूले वस्तु तथा सेवाको मूल्य, गुणस्तर र विकल्पबारे सजिलै जानकारी प्राप्त गर्न सक्छन्। त्यसैले व्यवसायले गुणस्तरीय वस्तु, उचित मूल्य र राम्रो ग्राहक सेवा प्रदान गर्नुपर्छ।

निष्कर्ष

नेपालको उदाउँदो व्यावसायिक वातावरणमा निजी लगानीको वृद्धि, शहरीकरण, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, विश्व अर्थतन्त्रसँग एकीकरण, सरकारको बदलिँदो भूमिका, सेवा क्षेत्रको विस्तार, कार्यशक्तिको विविधता तथा सचेत ग्राहकको वृद्धि प्रमुख प्रवृत्तिका रूपमा रहेका छन्। यी परिवर्तनले व्यवसायका लागि नयाँ अवसर र चुनौती दुवै सिर्जना गरेका छन्। त्यसैले नेपाली व्यवसायहरू समयअनुसार परिवर्तनशील, प्रविधिमैत्री, नवीन र ग्राहककेन्द्रित हुन आवश्यक छ।