OB- chapter 10 :talent acquisition and development

 

Recruitment (भर्ना )

Recruitment भनेको कुनै संस्था, कार्यालय, उद्योग वा व्यवसायमा खाली भएको पद पूर्ति गर्न आवश्यक योग्य, दक्ष र सक्षम व्यक्तिहरूलाई खोज्ने, आकर्षित गर्ने तथा आवेदन दिन प्रेरित गर्ने प्रक्रिया हो। यो मानव संसाधन व्यवस्थापन (Human Resource Management) को महत्वपूर्ण कार्य हो। Recruitment को मुख्य उद्देश्य संस्थाका लागि सही समयमा सही व्यक्ति उपलब्ध गराउनु हो।

जब कुनै संस्थामा नयाँ पद सिर्जना हुन्छ वा पुरानो कर्मचारीले जागिर छोड्छ, अवकाश लिन्छ वा स्थानान्तरण हुन्छ, तब संस्थालाई नयाँ कर्मचारीको आवश्यकता पर्छ। यस्तो अवस्थामा संस्था वा कम्पनीले विभिन्न माध्यम प्रयोग गरेर योग्य व्यक्तिहरू खोज्छ। समाचारपत्र, रेडियो, टेलिभिजन, सामाजिक सञ्जाल, वेबसाइट, रोजगार कार्यालय, क्याम्पस वा कर्मचारी सिफारिसजस्ता माध्यमबाट सूचना प्रकाशित गरिन्छ। यसरी योग्य व्यक्तिलाई आवेदन दिन आकर्षित गर्ने सम्पूर्ण प्रक्रियालाई Recruitment भनिन्छ।

Recruitment प्रक्रियाले संस्थालाई धेरै उम्मेदवारहरूमध्ये उपयुक्त व्यक्तिलाई छनोट गर्न अवसर प्रदान गर्छ। राम्रो Recruitment प्रणाली भएको संस्थाले दक्ष र इमानदार कर्मचारी प्राप्त गर्न सक्छ, जसले संस्थाको कार्यक्षमता, उत्पादनशीलता र सफलता बढाउँछ। यदि Recruitment सही तरिकाले गरिएन भने अयोग्य कर्मचारी छनोट हुन सक्छन्, जसले संस्थाको कार्यसम्पादनमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।

यस प्रक्रियामा कर्मचारी आवश्यकताको पहिचान, जागिरको विज्ञापन, आवेदन सङ्कलन, उम्मेदवार आकर्षण तथा छनोटको आधार तयार गर्ने कार्य समावेश हुन्छ। Recruitment आन्तरिक स्रोत (Internal Source) र बाह्य स्रोत (External Source) बाट गर्न सकिन्छ। आन्तरिक स्रोतमा संस्थाभित्रकै कर्मचारीलाई पदोन्नति वा स्थानान्तरण गरिन्छ भने बाह्य स्रोतमा बाहिरबाट नयाँ कर्मचारी भर्ती गरिन्छ।

यसरी Recruitment संस्थाको सफलता, विकास र प्रभावकारी व्यवस्थापनका लागि अत्यन्त आवश्यक प्रक्रिया हो, किनकि कुनै पनि संस्थाको प्रगति योग्य र दक्ष कर्मचारीमा निर्भर हुन्छ।

Methods of Recruitment (भर्नाका विधिहरू)

Recruitment methods भनेको संस्थाले आवश्यक कर्मचारी खोज्न र भर्ती गर्न प्रयोग गर्ने तरिकाहरू हुन्। सामान्य रूपमा Recruitment Methods लाई दुई भागमा विभाजन गरिन्छ:

  1. Internal Recruitment Methods (आन्तरिक भर्ना विधि)
  2. External Recruitment Methods (बाह्य भर्ना विधि)

1. Internal Recruitment Methods (आन्तरिक भर्ना विधि)

यस विधिमा संस्थाभित्रकै कर्मचारीलाई नयाँ पदमा नियुक्त गरिन्छ। यसले समय र खर्च बचाउँछ।

(i) Job Posting

यसमा संस्थाभित्र खाली भएको पदको सूचना कर्मचारीलाई दिइन्छ र इच्छुक कर्मचारीलाई आवेदन दिन अवसर प्रदान गरिन्छ।

Example:

कलेजमा विभाग प्रमुखको पद खाली हुँदा सोही कलेजका शिक्षकलाई आवेदन खुला गर्नु।

Advantages:

  • कर्मचारीलाई पदोन्नतिको अवसर मिल्छ।
  • कर्मचारीको मनोबल बढ्छ।

(ii) Employee Referrals

हाल कार्यरत कर्मचारीले आफ्ना चिनेजानेका योग्य व्यक्तिलाई सिफारिस गर्ने विधि हो।

Example:

कम्पनीको कर्मचारीले आफ्नो साथीलाई जागिरका लागि सिफारिस गर्नु।

Advantages:

  • योग्य व्यक्ति छिटो भेटिन्छ।
  • भर्ती खर्च कम हुन्छ।

(iii) HR Inventory

संस्थाले आफ्ना कर्मचारीको योग्यता, अनुभव, सीप आदि विवरणको अभिलेख राख्ने प्रक्रिया हो। आवश्यकता पर्दा त्यही अभिलेखबाट कर्मचारी छनोट गरिन्छ।

Example:

विद्यालयले शिक्षकहरूको योग्यता र अनुभवको रेकर्ड राख्नु।

Advantages:

  • सही व्यक्ति छनोट गर्न सजिलो हुन्छ।
  • समय बचत हुन्छ।

2. External Recruitment Methods (बाह्य भर्ना विधि)

यस विधिमा संस्थाबाहिरबाट नयाँ कर्मचारी भर्ती गरिन्छ। नयाँ विचार र दक्षता प्राप्त गर्न यो उपयोगी हुन्छ।

(i) Newspaper Advertisement

पत्रपत्रिकामा जागिरको विज्ञापन प्रकाशित गरेर कर्मचारी खोज्ने विधि हो।

Example:

“गोरखापत्र” मा शिक्षक आवश्यक भन्ने सूचना प्रकाशित गर्नु।

Advantages:

  • धेरै व्यक्तिसम्म सूचना पुग्छ।
  • धेरै उम्मेदवार प्राप्त हुन्छन्।

(ii) Electronic Media Advertisement

रेडियो, टेलिभिजन वा अन्य इलेक्ट्रोनिक माध्यमबाट विज्ञापन गर्ने विधि हो।

Example:

एफएम रेडियोमा कर्मचारी आवश्यक सूचना प्रसारण गर्नु।

Advantages:

  • छिटो सूचना फैलिन्छ।
  • ग्रामीण क्षेत्रसम्म पनि पुग्न सक्छ।

(iii) E-Recruitment

इन्टरनेट, वेबसाइट, इमेल वा सामाजिक सञ्जालमार्फत कर्मचारी भर्ती गर्ने आधुनिक विधि हो।

Example:

Facebook वा LinkedIn मा जागिरको सूचना राख्नु।

Advantages:

  • समय र खर्च कम हुन्छ।
  • धेरै उम्मेदवारसम्म पुग्न सकिन्छ।

(iv) Employee Referrals

संस्थाबाहिरका व्यक्तिलाई कर्मचारीमार्फत सिफारिस गरेर भर्ती गर्ने विधि हो।

Example:

कर्मचारीले बाहिरको योग्य व्यक्तिको नाम सिफारिस गर्नु।

Advantages:

  • विश्वासिलो उम्मेदवार पाइन्छ।
  • छनोट प्रक्रिया सजिलो हुन्छ।

(v) Educational Institution Placement

विद्यालय, कलेज वा विश्वविद्यालयबाट नयाँ विद्यार्थी वा स्नातकलाई भर्ती गर्ने विधि हो।

Example:

कलेजबाट नयाँ BBS पास विद्यार्थीलाई बैंकले भर्ती गर्नु।

Advantages:

  • नयाँ र ऊर्जावान कर्मचारी पाइन्छ।
  • आधुनिक ज्ञान भएका व्यक्ति प्राप्त हुन्छन्।

(vi) Contract Method

निश्चित समय वा कामका लागि करारमा कर्मचारी नियुक्त गर्ने विधि हो।

Example:

६ महिनाका लागि कम्प्युटर प्रशिक्षक नियुक्त गर्नु।

Advantages:

  • आवश्यकताअनुसार कर्मचारी राख्न सकिन्छ।
  • स्थायी खर्च कम हुन्छ।

Conclusion

Recruitment methods संस्थाको आवश्यकता अनुसार प्रयोग गरिन्छ। आन्तरिक विधिले कर्मचारीको मनोबल बढाउँछ भने बाह्य विधिले नयाँ प्रतिभा र विचार ल्याउँछ। सही Recruitment Method को प्रयोगले संस्थालाई योग्य र दक्ष कर्मचारी प्राप्त गर्न सहयोग गर्छ।

Concept of Selection (छनोटको अवधारणा)

Selection भनेको Recruitment प्रक्रियाबाट आवेदन दिएका उम्मेदवारहरूमध्ये सबैभन्दा योग्य, सक्षम र उपयुक्त व्यक्तिलाई छनोट गरेर जागिरमा नियुक्त गर्ने प्रक्रिया हो। यो मानव संसाधन व्यवस्थापन (Human Resource Management) को महत्वपूर्ण कार्य हो। Recruitment ले धेरै उम्मेदवार आकर्षित गर्छ भने Selection ले ती उम्मेदवारहरूमध्ये संस्थाको आवश्यकता अनुसार सही व्यक्तिलाई रोज्ने काम गर्छ।

सरल भाषामा भन्नुपर्दा,
“योग्य उम्मेदवारमध्ये सबैभन्दा उपयुक्त व्यक्तिलाई छनोट गर्ने प्रक्रिया नै Selection हो।”

Selection प्रक्रियामा उम्मेदवारको शिक्षा, अनुभव, सीप, क्षमता, व्यक्तित्व तथा व्यवहारको मूल्याङ्कन गरिन्छ। यसका लागि लिखित परीक्षा, अन्तर्वार्ता, प्रयोगात्मक परीक्षा, स्वास्थ्य परीक्षण तथा कागजात जाँचजस्ता विधिहरू प्रयोग गरिन्छ। यी सबै प्रक्रियापछि संस्थाले उपयुक्त व्यक्तिलाई नियुक्ति दिन्छ।

Selection प्रक्रिया संस्थाको सफलतासँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित हुन्छ। यदि सही व्यक्ति छनोट गरियो भने संस्थाको कार्यक्षमता, उत्पादनशीलता र विकास बढ्छ। गलत व्यक्ति छनोट भएमा संस्थाले आर्थिक तथा व्यवस्थापकीय समस्या भोग्न सक्छ। त्यसैले Selection प्रक्रिया निष्पक्ष, वैज्ञानिक र प्रभावकारी हुनुपर्छ।

Selection प्रक्रियाले सही व्यक्तिलाई सही काममा राख्न मद्दत गर्छ। यसले कर्मचारीको कार्यसम्पादन सुधार गर्छ, कर्मचारी परिवर्तन दर कम गर्छ तथा संस्थामा राम्रो कार्य वातावरण सिर्जना गर्छ।

यसरी Selection भनेको संस्थाको उद्देश्य प्राप्त गर्न योग्य, दक्ष र सक्षम कर्मचारी छनोट गर्ने महत्वपूर्ण प्रक्रिया हो।


Selection Process (छनोट प्रक्रिया)

Selection process भनेको संस्थाले आवेदन दिएका उम्मेदवारहरूमध्ये योग्य र उपयुक्त व्यक्तिलाई छनोट गर्ने चरणबद्ध प्रक्रिया हो। यस प्रक्रियामा विभिन्न परीक्षा, अन्तर्वार्ता तथा परीक्षणहरू गरिन्छ। चित्रमा देखाइएका Selection Process का चरणहरू निम्न छन्:

1. Preliminary Interview (प्रारम्भिक अन्तर्वार्ता)

यो Selection Process को पहिलो चरण हो। यस चरणमा उम्मेदवारसँग छोटो अन्तर्वार्ता लिइन्छ। उम्मेदवारको सामान्य जानकारी, व्यक्तित्व, व्यवहार तथा कामप्रतिको रुचि बुझ्ने प्रयास गरिन्छ।

Purpose:

  • आधारभूत योग्यता जाँच गर्नु
  • अयोग्य उम्मेदवार हटाउनु

Example:

कलेजमा शिक्षक भर्ती गर्दा उम्मेदवारसँग प्रारम्भिक कुराकानी गर्नु।

2. Application (आवेदन)

यस चरणमा उम्मेदवारले आवेदन फाराम भर्छ। फाराममा व्यक्तिगत विवरण, शैक्षिक योग्यता, अनुभव तथा अन्य जानकारी उल्लेख गरिन्छ।

Purpose:

  • उम्मेदवारको विवरण संकलन गर्नु
  • भविष्यका लागि अभिलेख राख्नु

Example:

Job application form भरेर कागजात बुझाउनु।

3. Selection Test (छनोट परीक्षा)

यस चरणमा उम्मेदवारको ज्ञान, सीप, क्षमता तथा बुद्धिमत्ता जाँच्न परीक्षा लिइन्छ।

Types of Test:

  • Written test (लिखित परीक्षा)
  • Practical test (प्रयोगात्मक परीक्षा)
  • Intelligence test (बौद्धिक परीक्षा)

Purpose:

  • योग्य उम्मेदवार पहिचान गर्नु

Example:

कम्प्युटर अपरेटरका लागि typing test लिनु।

4. Comprehensive Interview (विस्तृत अन्तर्वार्ता)

यस चरणमा उम्मेदवारसँग विस्तृत अन्तर्वार्ता लिइन्छ। यसमा विषयगत ज्ञान, आत्मविश्वास, निर्णय क्षमता तथा व्यवहार मूल्याङ्कन गरिन्छ।

Purpose:

  • व्यक्तित्व र क्षमता मूल्याङ्कन गर्नु
  • कामका लागि उपयुक्तता जाँच गर्नु

Example:

बैंकमा कर्मचारी भर्ती गर्दा panel interview लिनु।

5. Background Investigation (पृष्ठभूमि जाँच)

यस चरणमा उम्मेदवारको विगतको जानकारी जाँच गरिन्छ। शिक्षा, अनुभव, चरित्र तथा सिफारिसको सत्यता परीक्षण गरिन्छ।

Purpose:

  • गलत जानकारी पत्ता लगाउनु
  • विश्वासयोग्यता जाँच गर्नु

Example:

अघिल्लो कार्यालयबाट जानकारी लिनु।

6. Medical Test (स्वास्थ्य परीक्षण)

यस चरणमा उम्मेदवारको स्वास्थ्य परीक्षण गरिन्छ। उम्मेदवार शारीरिक तथा मानसिक रूपमा काम गर्न सक्षम छ कि छैन भन्ने जाँच गरिन्छ।

Purpose:

  • स्वस्थ कर्मचारी छनोट गर्नु
  • कार्यक्षमता सुनिश्चित गर्नु

Example:

अस्पतालमा स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु।

7. Placement (नियुक्ति तथा पदस्थापन)

यो अन्तिम चरण हो। सबै प्रक्रिया पूरा गरेपछि योग्य उम्मेदवारलाई उपयुक्त पदमा नियुक्त गरिन्छ।

Purpose:

  • सही व्यक्तिलाई सही पदमा राख्नु

Example:

चयन भएको व्यक्तिलाई नियुक्तिपत्र दिनु।

Conclusion

Selection Process संस्थाको महत्वपूर्ण प्रक्रिया हो। यसले योग्य, सक्षम र दक्ष कर्मचारी छनोट गर्न सहयोग गर्छ। सही Selection Process बाट संस्थाको कार्यक्षमता, उत्पादनशीलता तथा सफलता बढ्छ।


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Class 11 BS Chapter-6

Company Business (Long Definition) Company business refers to all the activities and operations carried out by a company with the main objective of earning profit. These activities can include producing goods, providing services, buying and selling products, investing in projects, or any other legal commercial operation that helps the company achieve its goals. Every company has a clearly defined business purpose mentioned in its memorandum of association, which guides its daily operations and long-term strategies. Company business is conducted systematically and legally, following rules and regulations, to ensure sustainable growth, customer satisfaction, and profitability. Example: Unilever Nepal produces soaps, shampoos, and detergents to sell in the market and earn profit. In short: Company business is the organized and legal activities which performs to make profit and achieve its objectives. Private and Public Company 1. Private Company  A private company is a busine...
Read more

Chapter-3 Planning (Business Studies)

  Chapter-3   Planning   Concept of planning Planning is the process of thinking in advance about what is to be done, how it is to be done, when it is to be done, and who is to do it. It involves setting objectives and deciding the best course of action to achieve those objectives effectively and efficiently .It is the primary and fundamental function of management, because all other managerial functions like organizing, staffing, directing, and controlling depend on planning. According to W.H Newman ” Generally speaking, planning is deciding in advance what is to be done.” Planning involves gathering and analyzing information, forecasting future conditions, evaluating alternatives, and choosing the best possible option. It helps in reducing uncertainty and preparing for changes in the environment. Planning provides a clear sense of direction to the organization, helps in optimum utilization of resources, and ensures that efforts of all members are coordinated...
Read more

Class 11-chapter 11

  Chapter-11   Risk and insurance   Meaning of Business Risk  Business risk means the possibility that a business may face loss or may not earn the expected profit because the future is uncertain. It arises from factors that affect the normal working of a business, such as changes in customer demand, increase in production costs, competition, changes in government rules, or natural events. Since these factors cannot be fully controlled by the business, profit is never guaranteed. Business risk exists in every type of business, whether small or large. The chance of failure, loss, or lower income due to uncertain business conditions is known as business risk. Meaning of Insurance  Insurance is a method of protection against financial loss caused by unexpected events such as accidents, illness, fire, theft, or death. It works on the principle of risk sharing, where many people contribute a small amount of money called a premium to an insurance company. In return,...
Read more