BHRM-chapter 1-Introduction

 Introduction and Concept of Organizational Behavior

1. Introduction

Organizational Behavior (OB) is the systematic study of how individuals and groups behave within an organization. It examines the attitudes, behavior, motivation, leadership, communication, and interactions of employees and how these factors influence organizational performance.

In simple words, organizational behavior is the study of “how people behave at work and why they behave in a particular way.”

Organizations consist of people working together to achieve common goals. Therefore, understanding employee behavior is essential for effective management, better teamwork, higher productivity, and achievement of organizational objectives.

2. Concept of Organizational Behavior

The concept of organizational behavior can be understood through the following points:

1. Study of Human Behavior
   OB studies the behavior of individuals and employees within an organization.
2. Study of Group Behavior
   It examines how people behave when they work in groups or teams.
3. Systematic Study
   OB uses systematic and scientific approaches to understand and predict human behavior rather than relying only on assumptions.
4. Focus on Organizational Environment
   It studies how organizational structure, culture, leadership, policies, and working conditions influence employee behavior.
5. Goal-Oriented Approach
   The ultimate purpose of OB is to improve both employee satisfaction and organizational effectiveness.
6. Multidisciplinary Field
   OB draws knowledge from several disciplines, particularly psychology, sociology, social psychology, anthropology, and political science.

Definition

According to Stephen P. Robbins and Timothy A. Judge, organizational behavior is concerned with “the study of what people do in an organization and how their behavior affects the organization’s performance.”

Conclusion

Thus, organizational behavior is the systematic study of individuals, groups, and organizational processes. It helps managers understand employee behavior, motivate employees, resolve conflicts, improve teamwork, and create a productive working environment.

संगठनात्मक व्यवहार (Organizational Behavior)

१. परिचय (Introduction)

संगठनात्मक व्यवहार (Organizational Behavior–OB) भनेको संगठनभित्र काम गर्ने व्यक्ति तथा समूहहरूले कसरी व्यवहार गर्छन् र उनीहरूको व्यवहारले संगठनको कार्यसम्पादनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुराको व्यवस्थित अध्ययन हो।

सरल भाषामा, संगठनमा मानिसहरूले के गर्छन्, किन गर्छन् र उनीहरूको व्यवहारले संगठनलाई कसरी प्रभाव पार्छ भन्ने अध्ययनलाई संगठनात्मक व्यवहार भनिन्छ।

हरेक संगठन आफ्ना लक्ष्य प्राप्त गर्न मानिसहरूमा निर्भर हुन्छ। त्यसैले कर्मचारीको व्यवहार, मनोवृत्ति, प्रेरणा, नेतृत्व, सञ्चार, समूहगत सम्बन्ध र कार्यसन्तुष्टि बुझ्नु प्रभावकारी व्यवस्थापनका लागि आवश्यक हुन्छ।

२. संगठनात्मक व्यवहारको अवधारणा (Concept of Organizational Behavior)

संगठनात्मक व्यवहारको अवधारणालाई निम्न बुँदाबाट बुझ्न सकिन्छ:

१. व्यक्तिगत व्यवहारको अध्ययन
यसले संगठनमा काम गर्ने व्यक्तिको व्यवहार, व्यक्तित्व, धारणा, मनोवृत्ति, सिकाइ र प्रेरणाको अध्ययन गर्छ।

२. समूहगत व्यवहारको अध्ययन
संगठनमा व्यक्तिहरू समूह वा टोलीमा काम गर्दा उनीहरूबीच हुने अन्तरक्रिया, सम्बन्ध र समूहगत व्यवहारको अध्ययन गर्छ।

३. व्यवस्थित अध्ययन
संगठनात्मक व्यवहार अनुमान वा व्यक्तिगत धारणामा मात्र आधारित नभई वैज्ञानिक तथा व्यवस्थित तरिकाले मानव व्यवहारको अध्ययन गर्छ।

४. संगठनात्मक वातावरणमा केन्द्रित
संगठनको संस्कृति, संरचना, नेतृत्व, सञ्चार प्रणाली, नियम तथा कार्य वातावरणले कर्मचारीको व्यवहारमा पार्ने प्रभावको अध्ययन गर्छ।

५. लक्ष्य–केन्द्रित अवधारणा
यसको मुख्य उद्देश्य कर्मचारीको व्यवहारलाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गरी कर्मचारी सन्तुष्टि र संगठनात्मक कार्यसम्पादन सुधार गर्नु हो।

६. बहुविषयगत अवधारणा
संगठनात्मक व्यवहारले मनोविज्ञान, समाजशास्त्र, सामाजिक मनोविज्ञान, मानवशास्त्र तथा राजनीतिशास्त्र जस्ता विभिन्न विषयबाट ज्ञान लिन्छ।

परिभाषा

Stephen P. Robbins and Timothy A. Judge का अनुसार, संगठनात्मक व्यवहार भनेको संगठनमा मानिसहरूले के गर्छन् र उनीहरूको व्यवहारले संगठनको कार्यसम्पादनमा कसरी प्रभाव पार्छ भन्ने अध्ययन हो।

निष्कर्ष

यसरी, संगठनात्मक व्यवहार भनेको संगठनभित्र व्यक्ति, समूह र संगठनात्मक प्रक्रियासँग सम्बन्धित व्यवहारको व्यवस्थित अध्ययन हो। यसले व्यवस्थापकलाई कर्मचारीको व्यवहार बुझ्न, उनीहरूलाई उत्प्रेरित गर्न, द्वन्द्व समाधान गर्न, टोली भावना विकास गर्न र संगठनको उत्पादकत्व तथा प्रभावकारिता बढाउन सहयोग गर्छ।

Three Levels of Organizational Behavior Analysis

Organizational Behavior (OB) is generally analyzed at three levels: Individual Level, Group Level, and Organization Level.

1. Individual Level

The individual level is the basic level of OB analysis. It focuses on the behavior of individual employees within an organization.

It studies factors such as:

• Personality
• Perception
• Attitude
• Learning
• Motivation
• Job satisfaction
• Decision-making
• Individual performance

Example: Studying why an employee is highly motivated or dissatisfied with his/her job is an example of individual-level analysis.

2. Group Level

The group level focuses on the behavior of two or more individuals working together in an organization.

It studies:

• Group formation
• Group norms
• Leadership
• Communication
• Teamwork
• Group decision-making
• Conflict
• Power and politics

Example: Studying how employees communicate and cooperate within a team is an example of group-level analysis.

3. Organization Level

The organization level is the broadest level of OB analysis. It examines how the overall structure, culture, policies, and environment of an organization influence individual and group behavior.

It includes:

• Organizational structure
• Organizational culture
• Organizational change
• Organizational development
• Work environment
• Organizational policies
• Technology and work systems

Example: Studying how an organization’s culture affects employee performance is an example of organization-level analysis.

Simple Framework

Individual Level → Group Level → Organization Level

In other words:

Individual behavior → Group behavior → Organizational behavior

Conclusion

Thus, the three levels of OB analysis are individual, group, and organization levels. These levels are interrelated because individual behavior affects group behavior, group behavior affects organizational performance, and the organizational environment influences both individuals and groups.

Organizational Behavior Analysis का तीन तह (Three Levels of OB Analysis)

१. Individual Level (व्यक्तिगत तह)

यो संगठनात्मक व्यवहारको पहिलो र आधारभूत तह हो। यस तहमा संगठनभित्र काम गर्ने एक–एक व्यक्तिको व्यवहार अध्ययन गरिन्छ।

यसमा व्यक्तिको:

• व्यक्तित्व (Personality)
• धारणा (Perception)
• मनोवृत्ति (Attitude)
• सिकाइ (Learning)
• प्रेरणा (Motivation)
• कार्यसन्तुष्टि (Job Satisfaction)
• निर्णय गर्ने व्यवहार

आदि कुराहरू अध्ययन गरिन्छ।

उदाहरण: कुनै कर्मचारीले आफ्नो कामप्रति किन सकारात्मक वा नकारात्मक दृष्टिकोण राख्छ भन्ने अध्ययन गर्नु व्यक्तिगत तहको विश्लेषण हो।

२. Group Level (समूहगत तह)

यस तहमा संगठनमा दुई वा दुईभन्दा बढी व्यक्तिहरू समूहमा काम गर्दा देखिने व्यवहारको अध्ययन गरिन्छ।

यसमा:

• समूह निर्माण (Group Formation)
• समूहका नियम तथा मान्यता (Group Norms)
• नेतृत्व (Leadership)
• सञ्चार (Communication)
• समूहगत निर्णय (Group Decision-making)
• द्वन्द्व (Conflict)
• शक्ति तथा राजनीति (Power and Politics)
• टोली कार्य (Teamwork)

जस्ता विषयहरूको अध्ययन गरिन्छ।

उदाहरण: एउटा विभागका कर्मचारीहरूबीच राम्रो समन्वय किन हुन्छ वा विवाद किन उत्पन्न हुन्छ भन्ने अध्ययन समूहगत तहको विश्लेषण हो।

३. Organization Level (संगठनात्मक तह)

यो OB विश्लेषणको सबैभन्दा व्यापक तह हो। यसमा सम्पूर्ण संगठनको संरचना र वातावरणले कर्मचारी तथा समूहको व्यवहारमा पार्ने प्रभावको अध्ययन गरिन्छ।

यसमा:

• संगठनात्मक संरचना (Organizational Structure)
• संगठनात्मक संस्कृति (Organizational Culture)
• संगठनात्मक परिवर्तन (Organizational Change)
• संगठनात्मक विकास (Organizational Development)
• कार्य वातावरण (Work Environment)
• संगठनात्मक नीतिहरू
• प्रविधि र कार्य प्रणाली

आदि विषयहरू अध्ययन गरिन्छ।

उदाहरण: कुनै संस्थाको संगठनात्मक संस्कृति वा संरचनाले कर्मचारीको कार्यसम्पादनमा कसरी प्रभाव पार्छ भन्ने अध्ययन संगठनात्मक तहको विश्लेषण हो।

चित्रलाई यसरी सम्झनुहोस्:

Individual Level → Group Level → Organization Level

अर्थात्, व्यक्तिको व्यवहार → समूहको व्यवहार → सम्पूर्ण संगठनको व्यवहार।

निष्कर्ष

यसरी, Organizational Behavior को विश्लेषण व्यक्तिगत, समूहगत र संगठनात्मक गरी तीन तहमा गरिन्छ। यी तीनै तह एक–अर्कासँग सम्बन्धित हुन्छन्। व्यक्तिको व्यवहारले समूहलाई, समूहको व्यवहारले संगठनलाई र संगठनको वातावरणले व्यक्ति तथा समूहको व्यवहारलाई प्रभाव पार्छ।