BESM :chapter 12 strategy implementation

 Meaning of Strategy Implementation

Strategy Implementation is the process of putting formulated strategies into action to achieve the goals and objectives of an organization.

In simple words, strategy implementation means converting strategic plans into practical actions and activities.

It involves organizing resources, assigning responsibilities, developing policies, motivating employees, and coordinating activities to ensure that organizational strategies are successfully carried out.

Example

If a college develops a strategy to increase student enrollment, strategy implementation involves:

• Conducting promotional activities.
• Improving teaching quality.
• Hiring qualified teachers.
• Providing better facilities.
• Implementing student admission programs.

Definition for Examination

Strategy implementation is the process of translating strategic plans into action through the effective utilization of organizational resources, proper allocation of responsibilities, development of policies, and coordination of activities to achieve organizational objectives.

Key Elements of Strategy Implementation

• Setting annual objectives.
• Developing policies and procedures.
• Allocating resources.
• Designing organizational structure.
• Motivating and leading employees.
• Developing organizational culture.
• Establishing effective communication.
• Monitoring and controlling activities.

Conclusion

Strategy implementation is an important phase of strategic management because even the best strategy cannot achieve organizational objectives unless it is properly implemented.

Remember for exams:

• Strategy formulation = Deciding what to do.
• Strategy implementation = Putting the decision into action.

रणनीति कार्यान्वयन (Strategy Implementation) को अर्थ

रणनीति कार्यान्वयन भन्नाले संस्थाले निर्धारण गरेका रणनीतिहरूलाई व्यावहारिक रूपमा कार्यमा परिणत गर्ने प्रक्रियालाई बुझिन्छ।

सरल भाषामा भन्नुपर्दा, संस्थाले आफ्नो लक्ष्य तथा उद्देश्य प्राप्त गर्न बनाएको योजनालाई वास्तविक काममा लागू गर्नु नै रणनीति कार्यान्वयन हो।

यस प्रक्रियामा आवश्यक स्रोतसाधनको व्यवस्था गर्ने, जिम्मेवारी बाँडफाँट गर्ने, नीति तथा कार्यक्रम बनाउने, कर्मचारीलाई उत्प्रेरित गर्ने र विभिन्न गतिविधिहरूलाई समन्वय गर्ने कार्यहरू पर्दछन्।

उदाहरण

यदि कुनै कलेजले विद्यार्थी संख्या बढाउने रणनीति बनाएको छ भने त्यसलाई कार्यान्वयन गर्न निम्न कार्यहरू गर्नुपर्छ:

• कलेजको प्रचारप्रसार गर्ने।
• शिक्षण गुणस्तर सुधार गर्ने।
• योग्य शिक्षक नियुक्त गर्ने।
• आवश्यक शैक्षिक सुविधाहरू उपलब्ध गराउने।
• विद्यार्थी भर्ना कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।

रणनीति कार्यान्वयनका प्रमुख तत्वहरू

1. वार्षिक उद्देश्य निर्धारण गर्नु।

2. नीति तथा कार्यविधि निर्माण गर्नु।

3. स्रोतसाधनको उचित बाँडफाँट गर्नु।

4. संगठनात्मक संरचना निर्माण गर्नु।

5. कर्मचारीलाई उत्प्रेरित तथा नेतृत्व गर्नु।

6. संगठनात्मक संस्कृतिको विकास गर्नु।

7. प्रभावकारी सञ्चार व्यवस्था गर्नु।

8. कार्यहरूको अनुगमन तथा नियन्त्रण गर्नु।

निष्कर्ष

रणनीति कार्यान्वयन रणनीतिक व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण चरण हो। राम्रो रणनीति बनाउनु मात्र पर्याप्त हुँदैन, त्यसलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न पनि आवश्यक हुन्छ। रणनीतिको उचित कार्यान्वयनबाट मात्र संस्थाले आफ्नो निर्धारित लक्ष्य तथा उद्देश्य प्राप्त गर्न सक्छ।

परीक्षाका लागि सम्झनुपर्ने मुख्य कुरा

• Strategy Formulation (रणनीति निर्माण): के गर्ने भनेर निर्णय गर्ने प्रक्रिया।
• Strategy Implementation (रणनीति कार्यान्वयन): निर्णय गरिएको योजनालाई व्यवहारमा लागू गर्ने प्रक्रिया।

Process of Strategy Implementation

The process of strategy implementation refers to the steps taken by an organization to put its formulated strategies into action to achieve organizational objectives.

Major Steps in the Process of Strategy Implementation

1. Setting Annual Objectives: Establishing short-term goals to support long-term strategic objectives.

2. Developing Policies: Formulating guidelines and rules to facilitate the implementation of strategies.

3. Allocating Resources: Providing necessary financial, human, physical, and technological resources.

4. Designing Organizational Structure: Developing a suitable organizational structure to implement strategies effectively.

5. Assigning Responsibilities: Distributing duties and responsibilities among employees and managers.

6. Motivating Employees: Encouraging employees to work effectively towards achieving organizational goals.

7. Developing Organizational Culture: Creating a supportive working environment that promotes teamwork and commitment.

8. Establishing Coordination and Communication: Maintaining effective communication and coordination among different departments.

9. Monitoring and Evaluation: Regularly checking implementation progress and taking corrective actions when necessary.

Conclusion

Strategy implementation is a continuous process that requires proper planning, resource allocation, leadership, coordination, and control to achieve organizational goals.

For examination: Remember that strategy formulation decides what to do, whereas strategy implementation determines how to put it into action.

रणनीति कार्यान्वयनको प्रक्रिया (Process of Strategy Implementation)

अर्थ: रणनीति कार्यान्वयनको प्रक्रिया भन्नाले संस्थाले तयार गरेको रणनीतिलाई व्यवहारमा लागू गरी संस्थाको लक्ष्य तथा उद्देश्य प्राप्त गर्न अपनाइने विभिन्न चरणहरूलाई बुझिन्छ।

रणनीति कार्यान्वयनका प्रमुख चरणहरू

१. वार्षिक उद्देश्य निर्धारण (Setting Annual Objectives)

संस्थाको दीर्घकालीन लक्ष्य प्राप्त गर्न छोटो अवधिका वार्षिक उद्देश्यहरू निर्धारण गरिन्छ।

२. नीतिहरूको विकास (Developing Policies)

रणनीति कार्यान्वयनलाई प्रभावकारी बनाउन आवश्यक नियम, नीति तथा निर्देशनहरू तयार गरिन्छ।

३. स्रोतसाधनको बाँडफाँट (Allocating Resources)

रणनीति कार्यान्वयनका लागि आवश्यक आर्थिक, मानवीय, भौतिक तथा प्राविधिक स्रोतसाधनको उचित व्यवस्था गरिन्छ।

४. संगठनात्मक संरचना निर्माण (Designing Organizational Structure)

रणनीति प्रभावकारी रूपमा लागू गर्न उपयुक्त संगठनात्मक संरचना निर्माण गरिन्छ।

५. जिम्मेवारी बाँडफाँट (Assigning Responsibilities)

संस्थाका कर्मचारी तथा व्यवस्थापकहरूलाई उनीहरूको क्षमता र योग्यताअनुसार काम, कर्तव्य र जिम्मेवारी प्रदान गरिन्छ।

६. कर्मचारीलाई उत्प्रेरित गर्ने (Motivating Employees)

कर्मचारीहरूलाई संस्थाको उद्देश्य प्राप्तिका लागि उत्साहित र सक्रिय बनाउन विभिन्न प्रोत्साहन तथा प्रेरणाका उपायहरू अपनाइन्छ।

७. संगठनात्मक संस्कृतिको विकास (Developing Organizational Culture)

संस्थामा सहयोग, विश्वास, अनुशासन, सामूहिक भावना र सकारात्मक कार्य वातावरणको विकास गरिन्छ।

८. समन्वय तथा सञ्चार स्थापना (Establishing Coordination and Communication)

संस्थाका विभिन्न विभाग तथा कर्मचारीहरूबीच प्रभावकारी सञ्चार र समन्वय कायम गरिन्छ।

९. अनुगमन तथा मूल्याङ्कन (Monitoring and Evaluation)

रणनीति कार्यान्वयनको प्रगति नियमित रूपमा जाँच गरिन्छ। आवश्यकताअनुसार कमजोरी सुधार गर्न सुधारात्मक कदम चालिन्छ।

निष्कर्ष (Conclusion)

रणनीति कार्यान्वयन रणनीतिक व्यवस्थापनको महत्त्वपूर्ण चरण हो। यसले संस्थाको योजनालाई व्यवहारमा रूपान्तरण गरी निर्धारित लक्ष्य तथा उद्देश्य प्राप्त गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ। यसको सफलताका लागि उचित योजना, स्रोतसाधन, नेतृत्व, समन्वय र नियन्त्रण आवश्यक हुन्छ।

परीक्षाका लागि याद गर्नुहोस्:

• Strategy Formulation = के गर्ने भन्ने निर्णय गर्नु।
• Strategy Implementation = निर्णयलाई व्यवहारमा लागू गर्नु।

Requirements for Strategy Implementation

The successful implementation of a strategy requires three major elements. They are:

1. Organizational Structure

Organizational structure refers to the arrangement of jobs, duties, authority, and responsibilities within an organization.

• A suitable organizational structure is required to implement strategies effectively.
• Duties and responsibilities of employees should be clearly defined.
• Authority and accountability should be properly distributed.
• Coordination among different departments should be maintained.
• The structure should support organizational goals and objectives.

Example: A college assigns separate responsibilities to the administration, marketing, and academic departments to increase student enrollment.

2. Resource Planning

Resource planning refers to the process of identifying, estimating, arranging, and allocating the resources required for effective strategy implementation.

• Financial resources should be properly arranged.
• Skilled and qualified human resources should be available.
• Physical facilities and technological resources should be provided.
• Available resources should be utilized effectively.
• Proper budgeting and resource allocation should be maintained.

Example: A college arranges sufficient budget, qualified teachers, classrooms, and equipment to introduce a new academic program.

3. Management System

Management system refers to the policies, procedures, and mechanisms used to plan, direct, coordinate, monitor, and control organizational activities during strategy implementation.

• Effective leadership and direction should be provided.
• Proper communication and coordination should be maintained.
• Employee performance should be evaluated regularly.
• Monitoring and controlling systems should be established.
• Corrective actions should be taken when necessary.

Example: A college regularly monitors the progress of a newly introduced academic program and makes necessary improvements.

Conclusion

Organizational structure, resource planning, and management system are three essential requirements for successful strategy implementation. Proper coordination among these elements helps an organization implement its strategies effectively and achieve its desired objectives.

Important points for examination:

• Organizational Structure – Distribution of duties and responsibilities.
• Resource Planning – Arrangement and allocation of necessary resources.
• Management System – Planning, directing, coordinating, monitoring, and controlling activities.

Requirements for Strategy Implementation

रणनीति कार्यान्वयनका आवश्यकताहरू

रणनीति कार्यान्वयनलाई प्रभावकारी र सफल बनाउन मुख्यतः निम्न तीनवटा आवश्यकताहरू महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।

1. Organizational Structure (संगठनात्मक संरचना)

संगठनात्मक संरचना भन्नाले संस्थाभित्र काम, कर्तव्य, अधिकार र जिम्मेवारीको बाँडफाँट गर्ने व्यवस्था हो।

• रणनीति कार्यान्वयनका लागि उपयुक्त संगठनात्मक संरचना आवश्यक हुन्छ।
• कर्मचारीहरूको काम, कर्तव्य र जिम्मेवारी स्पष्ट हुनुपर्छ।
• अधिकार र उत्तरदायित्वको उचित बाँडफाँट हुनुपर्छ।
• विभिन्न विभागबीच समन्वय कायम हुनुपर्छ।

उदाहरण: कुनै कलेजले विद्यार्थी संख्या बढाउने रणनीति बनाउँदा प्रशासन, मार्केटिङ र शैक्षिक विभागलाई छुट्टाछुट्टै जिम्मेवारी दिनु।

2. Resource Planning (स्रोतसाधन योजना)

स्रोतसाधन योजना भन्नाले रणनीति कार्यान्वयनका लागि आवश्यक स्रोतसाधनको पहिचान, अनुमान, व्यवस्था र उचित बाँडफाँट गर्ने प्रक्रिया हो।

• आवश्यक आर्थिक स्रोतको व्यवस्था गर्नुपर्छ।
• दक्ष तथा योग्य जनशक्तिको व्यवस्था गर्नुपर्छ।
• आवश्यक भौतिक तथा प्राविधिक साधन उपलब्ध हुनुपर्छ।
• उपलब्ध स्रोतसाधनको उचित उपयोग गर्नुपर्छ।
• बजेटको प्रभावकारी व्यवस्थापन गर्नुपर्छ।

उदाहरण: कलेजले नयाँ शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न बजेट, शिक्षक, कक्षा कोठा र आवश्यक उपकरणको व्यवस्था गर्नु।

3. Management System (व्यवस्थापन प्रणाली)

व्यवस्थापन प्रणाली भन्नाले संस्थाको रणनीति प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न आवश्यक योजना, निर्देशन, समन्वय, नियन्त्रण तथा अनुगमन गर्ने व्यवस्थालाई बुझिन्छ।

• प्रभावकारी नेतृत्व र निर्देशन हुनुपर्छ।
• कर्मचारीबीच उचित सञ्चार र समन्वय हुनुपर्छ।
• कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन गर्ने व्यवस्था हुनुपर्छ।
• अनुगमन तथा नियन्त्रण प्रणाली प्रभावकारी हुनुपर्छ।
• आवश्यकताअनुसार सुधारात्मक कदम चाल्नुपर्छ।

उदाहरण: कलेजले नयाँ कार्यक्रम सञ्चालन गरेपछि त्यसको प्रगति नियमित रूपमा अनुगमन गर्नु र आवश्यक सुधार गर्नु।

निष्कर्ष (Conclusion)

रणनीति कार्यान्वयन सफल बनाउन संगठनात्मक संरचना, स्रोतसाधन योजना र प्रभावकारी व्यवस्थापन प्रणाली आवश्यक हुन्छन्। यी तीनवटै पक्षबीच उचित समन्वय भएमा संस्थाले आफ्नो रणनीतिलाई सफलतापूर्वक कार्यान्वयन गरी निर्धारित लक्ष्य प्राप्त गर्न सक्छ।

परीक्षाका लागि याद गर्नुहोस्:

• Organizational Structure – काम र जिम्मेवारीको व्यवस्था।
• Resource Planning – आवश्यक स्रोतसाधनको व्यवस्था।
• Management System – योजना, निर्देशन, समन्वय र नियन्त्रणको व्यवस्था।

Organizational Structures

Meaning and Types of Organizational Structures

Meaning:

Organizational structure refers to the formal arrangement of jobs, duties, responsibilities, authority, and relationships among employees and departments within an organization.

In simple words, organizational structure defines how work is divided, organized, coordinated, and controlled within an organization.

It is an important requirement for strategy implementation because a suitable organizational structure helps an organization implement its strategies effectively.

Types of Organizational Structures

According to the given figure, there are ten major types of organizational structures.

1. Simple Structure

A simple structure is an organizational structure in which authority and decision-making are centralized in the hands of one person, usually the owner or manager.

• It has fewer levels of management.
• Decision-making is quick and simple.
• Communication is direct.
• It is suitable for small organizations.

Example: Small shops and family-owned businesses.

2. Functional Structure

A functional structure is an organizational structure in which jobs and activities are divided according to different functions or departments.

• Employees are grouped according to their specialized functions.
• Each department performs specific activities.
• It promotes specialization and efficiency.
• Coordination among departments is important.

Example: Marketing, finance, human resource, and production departments in a company.

3. Multidivisional Structure

A multidivisional structure is an organizational structure in which an organization is divided into different divisions based on products, services, geographical areas, or markets.

• Each division operates as a separate unit.
• Every division has its own manager.
• It helps in managing large and diversified businesses.
• Performance can be evaluated division-wise.

Example: A company having separate divisions for electronics, automobiles, and household products.

4. Strategic Business Unit (SBU) Structure

Strategic Business Unit structure refers to an organizational arrangement in which different related business units are grouped together under a separate strategic management unit.

• Each SBU focuses on a particular business area.
• Each unit has its own strategy and objectives.
• It helps in strategic planning and control.
• It is suitable for large and diversified organizations.

Example: A large company operating in food, clothing, and electronics businesses.

5. Holding Company Structure

A holding company structure refers to an arrangement in which a parent company controls other companies through ownership of their shares.

• The parent company controls subsidiary companies.
• Each subsidiary may operate independently.
• It helps diversify business activities.
• It provides centralized ownership and control.

Example: A parent company owning several subsidiary businesses.

6. Project-Based Structure

A project-based structure is an organizational structure in which employees are organized into teams to complete specific projects within a given period.

• Employees work on specific projects.
• Each project has a project manager.
• It focuses on project objectives and deadlines.
• Teams may be reorganized after project completion.

Example: Construction companies and software development companies.

7. Matrix Structure

A matrix structure is an organizational structure that combines functional and project-based structures.

• Employees report to both functional and project managers.
• It promotes teamwork and cooperation.
• It allows effective utilization of resources.
• It provides flexibility in managing projects.

Example: An employee working in the marketing department while also being assigned to a particular project.

8. Team-Based Structure

A team-based structure is an organizational structure in which employees work together in groups or teams to achieve common organizational objectives.

• Work is performed through teamwork.
• Employees share responsibilities.
• It encourages participation and cooperation.
• It improves communication and problem-solving.

Example: A company forming separate teams for marketing, production, and customer service.

9. Network Structure

A network structure is an organizational structure in which a company works with external organizations, suppliers, and business partners to perform different business activities.

• It focuses on cooperation and partnerships.
• Some activities are outsourced to external organizations.
• It reduces operating costs.
• It provides flexibility and specialization.

Example: A company outsourcing its transportation, production, or IT services to other companies.

10. Multinational Company Structure

A multinational company structure refers to an organizational arrangement in which a company operates its business activities in different countries.

• It operates in multiple countries.
• It manages business activities across international markets.
• It considers different cultures, laws, and customer needs.
• It requires coordination between headquarters and foreign branches.

Example: Coca-Cola and Samsung.

Conclusion

Organizational structure plays an important role in strategy implementation. Different organizations adopt different structures according to their size, nature of business, objectives, and strategies. A suitable organizational structure helps ensure effective coordination, communication, allocation of responsibilities, and achievement of organizational goals.

संगठनात्मक संरचना (Organizational Structure)

१. अर्थ (Meaning)

संगठनात्मक संरचना भन्नाले संस्थाभित्र काम, कर्तव्य, अधिकार, जिम्मेवारी तथा विभिन्न विभागहरूबीचको सम्बन्धलाई व्यवस्थित गर्ने औपचारिक व्यवस्थालाई बुझिन्छ।

सरल भाषामा भन्नुपर्दा, संस्थामा कसले के काम गर्ने, कसलाई रिपोर्ट गर्ने र कसले कसलाई निर्देशन दिने भन्ने कुराको व्यवस्था नै संगठनात्मक संरचना हो।

रणनीति कार्यान्वयनका लागि संगठनात्मक संरचना महत्त्वपूर्ण हुन्छ, किनकि यसले कामको बाँडफाँट, समन्वय, सञ्चार र नियन्त्रणलाई प्रभावकारी बनाउँछ।

२. संगठनात्मक संरचनाका प्रकारहरू (Types of Organizational Structures)

दिइएको चित्रअनुसार संगठनात्मक संरचनाका १० प्रकारहरू छन्।

१. सरल संरचना (Simple Structure)

सरल संरचना भन्नाले त्यस्तो संगठनात्मक संरचनालाई बुझिन्छ, जहाँ अधिकांश अधिकार र निर्णय गर्ने शक्ति एक व्यक्ति, विशेषगरी मालिक वा व्यवस्थापकमा केन्द्रित हुन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• व्यवस्थापनका तहहरू कम हुन्छन्।
• निर्णय प्रक्रिया छिटो र सरल हुन्छ।
• सञ्चार प्रत्यक्ष हुन्छ।
• साना संस्थाका लागि उपयुक्त हुन्छ।

उदाहरण: साना पसल तथा पारिवारिक व्यवसायहरू।

२. कार्यात्मक संरचना (Functional Structure)

कार्यात्मक संरचना भन्नाले संस्थाका काम तथा गतिविधिहरूलाई विभिन्न कार्यका आधारमा अलग-अलग विभागमा विभाजन गर्ने संरचनालाई बुझिन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• कामको विभाजन कार्यका आधारमा गरिन्छ।
• कर्मचारीहरूलाई उनीहरूको विशेषज्ञताअनुसार विभागमा राखिन्छ।
• कार्यक्षमता र विशेषज्ञताको विकास हुन्छ।
• विभागहरूबीच समन्वय आवश्यक हुन्छ।

उदाहरण: वित्त विभाग, मार्केटिङ विभाग, मानव संसाधन विभाग र उत्पादन विभाग।

३. बहु-विभागीय संरचना (Multidivisional Structure)

बहु-विभागीय संरचना भन्नाले संस्थालाई उत्पादन, सेवा, भौगोलिक क्षेत्र वा बजारका आधारमा विभिन्न विभागमा विभाजन गर्ने संरचनालाई बुझिन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• संस्थालाई विभिन्न विभागमा विभाजन गरिन्छ।
• प्रत्येक विभागको आफ्नै व्यवस्थापक हुन्छ।
• ठूला तथा विविध व्यवसाय सञ्चालन गर्न सहयोग गर्छ।
• प्रत्येक विभागको कार्यसम्पादन छुट्टाछुट्टै मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ।

उदाहरण: कुनै कम्पनीले इलेक्ट्रोनिक्स, अटोमोबाइल र घरेलु सामग्रीका लागि छुट्टाछुट्टै विभाग सञ्चालन गर्नु।

४. रणनीतिक व्यावसायिक एकाइ संरचना (Strategic Business Unit Structure)

रणनीतिक व्यावसायिक एकाइ संरचना भन्नाले ठूलो तथा विविध व्यवसाय भएको संस्थाले समान प्रकृतिका व्यवसायहरूलाई समूहमा विभाजन गरी छुट्टाछुट्टै रणनीतिक एकाइका रूपमा सञ्चालन गर्ने संरचनालाई बुझिन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• सम्बन्धित व्यवसायहरूलाई एउटै समूहमा राखिन्छ।
• प्रत्येक एकाइको आफ्नै रणनीति र उद्देश्य हुन्छ।
• रणनीतिक योजना निर्माण गर्न सजिलो हुन्छ।
• व्यवस्थापन तथा नियन्त्रण प्रभावकारी हुन्छ।

उदाहरण: कुनै ठूलो कम्पनीले खाद्य पदार्थ, कपडा र इलेक्ट्रोनिक्स व्यवसायलाई छुट्टाछुट्टै रणनीतिक एकाइका रूपमा सञ्चालन गर्नु।

५. होल्डिङ कम्पनी संरचना (Holding Company Structure)

होल्डिङ कम्पनी संरचना भन्नाले एउटा मूल कम्पनीले अन्य कम्पनीहरूको सेयर स्वामित्वमार्फत ती कम्पनीहरूलाई नियन्त्रण गर्ने संरचनालाई बुझिन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• एउटा मूल कम्पनी हुन्छ।
• मूल कम्पनीले सहायक कम्पनीहरूमा स्वामित्व राख्छ।
• सहायक कम्पनीहरूले छुट्टाछुट्टै व्यवसाय सञ्चालन गर्न सक्छन्।
• विभिन्न व्यवसायमा लगानी विस्तार गर्न सहयोग गर्छ।

उदाहरण: एउटा मूल कम्पनीले विभिन्न सहायक कम्पनीहरूको सेयर स्वामित्व राख्नु।

६. परियोजनामा आधारित संरचना (Project-Based Structure)

परियोजनामा आधारित संरचना भन्नाले निश्चित परियोजना सम्पन्न गर्न कर्मचारीहरूलाई समूह वा टोलीमा विभाजन गरी काम गराउने संरचनालाई बुझिन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• निश्चित परियोजनाका लागि टोली गठन गरिन्छ।
• प्रत्येक परियोजनाको आफ्नै परियोजना व्यवस्थापक हुन्छ।
• समय र उद्देश्यलाई प्राथमिकता दिइन्छ।
• परियोजना सम्पन्न भएपछि टोली पुनर्गठन हुन सक्छ।

उदाहरण: निर्माण कम्पनी तथा सफ्टवेयर विकास कम्पनीहरू।

७. म्याट्रिक्स संरचना (Matrix Structure)

म्याट्रिक्स संरचना भन्नाले कार्यात्मक संरचना र परियोजनामा आधारित संरचनालाई संयोजन गरी निर्माण गरिएको संगठनात्मक संरचनालाई बुझिन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• कर्मचारीले कार्यात्मक र परियोजना दुवै व्यवस्थापकलाई रिपोर्ट गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
• सामूहिक कार्य र सहकार्यलाई प्रोत्साहन गर्छ।
• स्रोतसाधनको प्रभावकारी उपयोग हुन्छ।
• विभिन्न परियोजना सञ्चालन गर्न लचिलो हुन्छ।

उदाहरण: मार्केटिङ विभागमा काम गर्ने कर्मचारीलाई विभागीय कामसँगै कुनै विशेष परियोजनाको जिम्मेवारी दिनु।

८. टोलीमा आधारित संरचना (Team-Based Structure)

टोलीमा आधारित संरचना भन्नाले संस्थाका कर्मचारीहरूलाई समूह वा टोलीमा विभाजन गरी साझा उद्देश्य प्राप्तिका लागि सामूहिक रूपमा काम गराउने संरचनालाई बुझिन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• सामूहिक कार्यलाई प्राथमिकता दिइन्छ।
• कर्मचारीहरूले जिम्मेवारी बाँडेर काम गर्छन्।
• सहकार्य र सहभागितालाई प्रोत्साहन गरिन्छ।
• सञ्चार र समस्या समाधानमा सुधार हुन्छ।

उदाहरण: कुनै कम्पनीले मार्केटिङ, उत्पादन र ग्राहक सेवा सञ्चालन गर्न छुट्टाछुट्टै टोली गठन गर्नु।

९. सञ्जाल संरचना (Network Structure)

सञ्जाल संरचना भन्नाले संस्थाले आफ्नो व्यावसायिक गतिविधि सञ्चालन गर्न अन्य संस्था, आपूर्तिकर्ता तथा व्यावसायिक साझेदारहरूसँग सहकार्य गर्ने संरचनालाई बुझिन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• बाह्य संस्थासँग सहकार्य गरिन्छ।
• केही कामहरू अन्य संस्थालाई ठेक्का वा आउटसोर्सिङमार्फत दिइन्छ।
• सञ्चालन खर्च घटाउन सहयोग गर्छ।
• संस्थामा लचकता र विशेषज्ञताको विकास हुन्छ।

उदाहरण: कुनै कम्पनीले ढुवानी, उत्पादन वा सूचना प्रविधिसम्बन्धी काम अन्य कम्पनीलाई जिम्मा दिनु।

१०. बहुराष्ट्रिय कम्पनी संरचना (Multinational Company Structure)

बहुराष्ट्रिय कम्पनी संरचना भन्नाले एकभन्दा बढी देशमा व्यावसायिक गतिविधि सञ्चालन गर्ने कम्पनीको संगठनात्मक व्यवस्थालाई बुझिन्छ।

मुख्य विशेषताहरू:

• विभिन्न देशमा व्यवसाय सञ्चालन गरिन्छ।
• अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धा गरिन्छ।
• विभिन्न देशका संस्कृति, कानुन र ग्राहकको आवश्यकतालाई ध्यान दिइन्छ।
• मुख्य कार्यालय र विदेशी शाखाहरूबीच समन्वय गरिन्छ।

उदाहरण: Coca-Cola र Samsung जस्ता बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरू।

निष्कर्ष (Conclusion)

संगठनात्मक संरचना रणनीति कार्यान्वयनको महत्त्वपूर्ण आधार हो। संस्थाको आकार, प्रकृति, उद्देश्य र रणनीतिअनुसार फरक-फरक संगठनात्मक संरचना अपनाइन्छ। उपयुक्त संगठनात्मक संरचनाले कामको उचित बाँडफाँट, अधिकार तथा जिम्मेवारीको स्पष्टता, प्रभावकारी सञ्चार र समन्वय कायम गरी संस्थाको लक्ष्य प्राप्त गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।